ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ ΕΠΑΨΥ

Το Οικοτροφείο της Ε.Π.Α.Ψ.Υ.  λειτουργεί από το 2000 στην Πεντέλη και φιλοξενεί 15 ενοίκους , άντρες και γυναίκες , μέσου όρου ηλικίας τα 70 έτη, με ψυχιατρικές διαταραχές, και ο στόχος του είναι να παρέχει στους φιλοξενούμενους του υψηλή ποιότητα φροντίδας ανάλογη των αναγκών τους. Το κτίριο είναι διώροφο, περιτριγυρισμένο από έναν καταπράσινο κήπο με πεύκα. Η υφιστάμενη κατάσταση του κήπου όμως δεν επιτρέπει στους  φιλοξενούμενους να  βγουν έξω να τον χαρούν.

Η παρέμβασή μας θα πρέπει να προφέρει στη βελτίωση του ψυχικού και συναισθηματικού κόσμου αλλά και της σωματικής υγείας των χρηστών του χώρου, με λίγα λόγια θα πρέπει να σχεδιάσουμε  ένα θεραπευτικό κήπο.

Κατά τον σχεδιασμό ακολουθούμε γενικούς κανόνες σχεδιασμού ενός θεραπευτικού κήπου λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της ηλικίας, τις ανάγκες και τις προτιμήσεις των φιλοξενουμένων.

 Φωτο1. Ο χώρος πριν τη παρέμβασή μας

Στόχοι μας είναι καταρχήν

·         Η ασφάλεια και η εύκολη πρόσβαση

·         Η ήπια άσκηση

·         Η αναψυχή

·         Η εξοικείωση με το χώρο

·         Η συμμετοχή

·         Η επαναφορά της μνήμης  

 Για να επιτευχθούν οι παραπάνω στόχοι όμως υπάρχει η προϋπόθεση οι ένοικοι να βγουν έξω στον κήπο και αυτό θα είναι απόρροια της ασφαλούς πρόσβασης. Η έξοδος από το κτήριο είναι χωρίς εμπόδια, το επίπεδο κίνησης είναι ισοπεδωμένο, οι διάδρομοι  είναι στο σωστό πλάτος, το δάπεδο είναι ενιαίο και μαλακό, έτσι ώστε ακόμα σε περίπτωση πτώσης να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος ατυχήματος.  

Λόγω της μειωμένης κινητικότητας των ενοίκων και της ανασφάλειας που νιώθουν να κινηθούν σε μεγάλους χώρους, ο κήπος οριοθετείται και αποκτά μικρότερο μέγεθος και συγκεκριμένα όρια. Στη ανατολική πλευρά υπάρχει μικρό πρανές το οποίο εδαφοκαλύπτεται κυρίως με αρωματικά φυτά, νότια τοποθετείτε αψίδα που περιορίζει το μήκος του κήπου αφήνοντας  δεξιά και αριστερά περάσματα προς τα  πίσω. Στη δυτική πλευρά  φυτεύεται φυτική μπορντούρα χωρίς να χάνεται η οπτική του αλσυλλίου που γειτνιάζει. Δίνεται η δυνατότητα για ήπια σωματική άσκηση, περπάτημα, αλλά   παράλληλα διασφαλίζεται και η επιτήρηση από τους νοσηλευτές μιας και ο χώρος είναι συγκεκριμένος.

Κοντά στα ανοίγματα του κτηρίου τοποθετούνται φυτά που δίνουν άρωμα και χρώμα τους χειμερινούς μήνες, βιβούρνο, ναντίνες, ενώ την έναρξη της άνοιξης σηματοδοτεί η ανθοφορία των καρποφόρων δέντρων( βερικοκιά, αχλαδιά, μηλιά, βανίλια, ροδιά). Το κίνητρο για να βγουν οι φιλοξενούμενοι στον κήπο το δίνουν τα πολλά ανθοφόρα και αρωματικά φυτά που πλημμυρίζουν με άρωμα και χρώμα τον κήπο. Φυτά παραδοσιακά όπως το κοράλλι, το αγιόκλημα, το γιασεμί, το γεράνι, το σκυλάκι, ανασύρουν μνήμες, εξασκούν τη προσοχή, τη παρατήρηση και παράλληλα δημιουργούν περιβάλλον οικείο και φιλικό. Είναι πολύ σημαντικό για αυτούς τους ανθρώπους να νιώσουν ότι βρίσκονται σε ένα σπίτι και όχι  σε κάποιο ίδρυμα. 

Φωτο 2. Λίγο πριν την ολοκλήρωση του κήπου. Απομένει η τοποθέτηση του  καθιστικού.

Φωτο 3. Το πρανές με τα αρωματικά και τα άνθη. Διακρίνονται αριστερά τα καρποφόρα δέντρα.

Οι πολυθρόνες, ο καναπές στην πέργκολα, το κυρίως καθιστικό διασφαλίζουν την απομόνωση, αλλά και κοινωνική δραστηριότητα, ανάλογα με τη διάθεση ενώ δίνουν τη σιγουριά στους χρήστες ότι ανά πάσα στιγμή θα βρουν ένα κάθισμα να ακουμπήσουν. Ο κήπος επιδρά θετικά στους εργαζόμενους αλλά και στους επισκέπτες. Ειδικά οι εργαζόμενοι όταν τελειώνουν το ωράριό τους, αλλά και κατά τη διάρκεια της εργασίας τους νιώθουν την ανάγκη να αποφορτιστούν για να συνεχίσουν το δύσκολο έργο τους.

  

Φωτο 4. Λεπτομέρεια από την αψίδα.

Ερέθισμα για συμμετοχή και δραστηριότητα δίνει ο υπερυψωμένος λαχανόκηπος σε ύψος 65 εκ. όπου θα μπορούν να το προσεγγίσουν καθιστοί και με την καθοδήγηση κάποιου εργασιοθεραπευτή θα απασχοληθούν, ποτίζοντας, σκαλίζοντας, στηρίζοντας τα φυτά.

Φωτο 5. Ο λαχανόκηπος με φράουλες, μαιντανό, σέλινο, πιπεριές, βασιλικό, κατηφέ κλπ.

Η επαφή με τον κήπο δημιουργεί ευχαρίστηση και ευφορία, με τα χρώματα, τους ήχους των πουλιών, τα αρώματα, το θρόισμα του ανέμου, την απολαβή των  καρπών. Επίσης σηματοδοτούνται οι εποχές και συνδέονται με γεγονότα και εικόνες της ζωής των  θεραπευομένων.

Ο σχεδιασμός είναι λιτός και τα είδη των φυτών γνωστά στην πλειοψηφία τους, σε σωστή αναλογία, φυτεμένα σε μεγάλες ομοιογενείς ομάδες έτσι ώστε ο κήπος να μην προκαλεί σύγχυση, αλλά να μην είναι και μονότονος.

  

 

 ΠΙΝΑΚΑΣ ΦΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΟΝΟΜΑΣΙΑ	ΠΟΣΟΤΗΤΑ
ΚΟΡΑΛΛΙ	4
ΓΙΑΣΕΜΙ ΧΙΩΤΙΚΟ	2
ΑΓΙΟΚΛΗΜΑ	2
ΝΑΝΤΙΝΑ	3
ΓΕΡΑΝΙ ΚΟΚΚΙΝΟ	5
ΒΙΒΟΥΡΝΟ ΕΥΟΣΜΟ	6
ΛΟΥΙΖΑ	1
ΓΚΑΟΥΡΑ ΚΟΚΚΙΝΗ	20
ΓΚΑΟΥΡΑ ΛΕΥΚΗ	10
ΛΕΒΑΝΤΑ	30
ΡΙΓΑΝΗ	8
ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ ΕΡΠΩΝ	24
ΑΡΤΕΜΙΣΙΑ	6
ΦΑΣΚΟΜΗΛΟ	6
ΓΛΥΣΙΝΙΑ	4
ΡΥΧΟΣΠΕΡΜΟ	4
ΤΡΙΑΝΤΑΦ. ΑΝΑΡΙΧ.	4
ΓΕΡΑΝΙΑ ΡΟΖ, ΦΟΥΞΙΑ	10
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΘΑΜΝΩΔΗΣ	25
ΠΥΞΑΡΙ	15
ΣΑΛΒΙΑ FARINACEA	6
ΓΑΖΙΑ	1
ΑΧΛΑΔΙΑ	1
ΜΗΛΙΑ	1
ΒΕΡΙΚΟΚΙΑ	1
ΒΑΝΙΛΙΑ	1
ΡΟΔΙΑ	1
ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΔΙΑΦΟΡΑ	20

Ο παραπάνω κήπος πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια χορηγών στα πλαίσια της εκπομπής «Πράσινες Αποστολές».

Κατσογιάννη Σταυρούλα

Γεωπόνος –αρχιτέκτων τοπίου

Λαχανόκηπος στο δώμα

Η ανάγκη του ανθρώπου να ζήσει σε πιο ασφαλή περιβάλλοντα και να έχει  πρόσβαση σε επαρκή τροφή, και ασφαλή προϊόντα  τον οδηγεί σε  νέες προοπτικές καλλιέργειας μέσα στη πόλη. Αστικά αγροκτήματα μπορούν να  δημιουργηθούν πέρα από τα ελεύθερα οικόπεδα, τους δημοτικούς λαχανόκηπους, τους ιδιωτικούς λαχανόκηπους  και στις στέγες.  Η στέγη που παραμένει  άδεια και υποβαθμισμένη θα μπορούσε να μεταμορφωθεί σε ένα ζωντανό τόπο που εκτός από αισθητική ικανοποίηση θα καλύπτει ένα μέρος ή ακόμα και εξ ολοκλήρου τις διατροφικές ανάγκες των χρηστών.

Η τεχνολογία και η τεχνογνωσία των συστημάτων φύτευσης των δωμάτων έχει εξελιχτεί, εφόσον λοιπόν το κτίριο αντέχει στατικά,  υπάρχει η δυνατότητα να εγκατασταθεί   πράσινο δώμα, χωρίς να  δημιουργήσει το παραμικρό πρόβλημα,  αλλά αντίθετα να  προστατέψει το κτίριο και να το αναβαθμίσει.

Τι είναι όμως πράσινο δώμα;

Είναι ένα σύστημα που αποτελείται  από στρώματα διαφορετικών υλικών (αντιρριζική μεμβράνη, αποστραγγιστικό σύστημα, φίλτρα, υπόστρωμα  ανάπτυξης φυτών),  τα οποία  τοποθετούνται  πάνω από την υπάρχουσα μόνωση  και αποτελούν  την  υποδομή για την εγκατάσταση της βλάστησης. Υπάρχουν διάφοροι τύποι φυτεμένων δωμάτων τα κυριότερα είναι  ο εντατικός και ο εκτατικός. Οι  εκτατικές πράσινες στέγες έχουν μικρότερο  βάρος, έχουν πιο ρηχά υποστρώματα, είναι πιο οικονομικές και μπορούν να αναπτυχθούν πόες και πολύ μικροί θάμνοι,  σε σύγκριση με  τις εντατικές  στέγες  που μπορούν να φιλοξενήσουν ακόμα και δέντρα.

Φωτο 1. Λαχανόκηπος σε δώμα στα Μελίσσια Αττικής.

Κατασκευή Τοπιοδομή

Φωτο 2. Δώμα εκτατικού τύπου με πάχος εδαφικού υποστρώματος 12 εκ.  
Κατασκευή Τοπιοδομή

Ο λαχανόκηπος στην ταράτσα είναι ένας κήπος που λειτουργεί ενιαία, σαν σύνολο όπως ακριβώς και στο έδαφος, με μόνη διαφορά ότι στο δώμα τα φυτά βρίσκονται κάτω από καθεστώς πλήρους ηλιοφάνειας, εκτεθειμένα στους ανέμους και στις υψηλές θερμοκρασίες.  Στόχος είναι τα φυτά να ευδοκιμήσουν, να  δώσουν καρπούς, όχι απλώς να επιβιώσουν, για αυτό πρέπει να τους εξασφαλίσουμε όσο το δυνατό καλύτερες συνθήκες ανάπτυξης.

Καταρχήν το εδαφικό υπόστρωμα, το οποίο  δεν είναι χώμα πρέπει να  δίνει τη δυνατότητα στα φυτά να αναπτύξουν ένα πυκνό ριζικό σύστημα,  να ικανοποιεί τις φυσικές, χημικές και βιολογικές ανάγκες τους, απαιτείται να έχει συγκεκριμένο πορώδες, PH και κοκκομετρία  να είναι σταθερό, να απορροφά  νερό, να επιτρέπει τον αερισμό του ριζικού συστήματος των φυτών, να στραγγίζει και τέλος να μην συμπιέζεται . Καλύτερα να τοποθετηθούν έτοιμα σπορόφυτα που υπάρχουν στο εμπόριο ή να προετοιμάσετε μόνοι σας  τα φυτά σας σε ένα σπορείο και να τα μεταφυτεύσετε στο δώμα όταν είναι έτοιμα. Τα κατάλληλα εργαλεία για τη φύτευση των φυτών δεν πρέπει να είναι αιχμηρά, γιατί μπορεί να τραυματίσουν κάποιο υλικό της διαστρωμάτωσης. Η φύτευση μπορεί να γίνει ακόμα και με τα χέρια μιας και το εδαφικό υπόστρωμα είναι ελαφρύ και δουλεύεται εύκολα. Η πυκνότητα φύτευσης εξαρτάται από το είδος του φυτού, έτσι ώστε να μην δημιουργούνται συνθήκες  ανταγωνισμού μεταξύ των φυτών. Θα ήταν χρήσιμο να επιτυγχάνεται εδαφοκάλυψη είτε από τα φυτά είτε από κάποιο άλλο υλικό ώστε να γίνεται οικονομία νερού και να αποφεύγονται τα ανεπιθύμητα ζιζάνια. Τις πρώτες μέρες εγκατάστασης του λαχανόκηπου χρειάζεται προσοχή στις επισκέψεις των πουλιών που μπορεί να ξεριζώσουν τα νεαρά φυτά καθώς ψάχνουν για τροφή. 

Είναι προτιμότερο να γίνονται συνδυασμοί φυτών και μάλιστα φυτών με διαφορετικά ύψη. Πχ. φασολάκια, πεπόνι, καρπούζι, κολοκύθι, αγγούρι, ντομάτα, πιπεριά,  μελιτζάνα. Συνήθως, τα φυτά που ανταποκρίνεται καλύτερα στις συνθήκες του τελευταίου ορόφου είναι προσαρμοσμένα στα ξηρά κλίματα με συμπαγές και ανθεκτικό σχήμα.  Επίσης είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα σχέδιο εναλλαγής καλλιεργειών ώστε ο λαχανόκηπος να δίνει προϊόντα όλο το χρόνο.

Σε ανεμόπληκτες στέγες είναι καλύτερα να επιλέγονται φυτά χαμηλού ύψους, για να αποφεύγονται οι τραυματισμοί ιδιαίτερα της νεαρής βλάστησης. Η παρουσία στηθαίου περιφερειακά  του δώματος προστατεύει τα φυτά από τις ριπές του ανέμου, σε περίπτωση όμως που δεν υπάρχει στηθαίο, ο ρόλος του αντικαθίσταται από ένα φυτικό φράχτη. 

Φωτο 3. Λαχανικά σε δώμα στο Ελληνικό Αττικής .Διακρίνεται το εδαφικό υπόστρωμα.

Η λίπανση των φυτών γίνεται αποκλειστικά με οργανικό λίπασμα αργής αποδέσμευσης, σε καμιά περίπτωση δεν χρησιμοποιούμε χημικό λίπασμα στο λαχανόκηπο που βρίσκεται σε φυτεμένο δώμα. Επίσης λόγω αυξημένων αναγκών των φυτών για θρέψη είναι απαραίτητο μεγαλύτερο ποσοστό οργανικής ουσίας στο εδαφικό υπόστρωμα.    

Η μελέτη και η κατασκευή του φυτεμένου δώματος θα πρέπει να γίνει από γεωτεχνικό επιστήμονα και  εξειδικευμένα συνεργεία και βέβαια σύμφωνα  με τις προδιαγραφές (Αριθμ. οικ. 911/12/2011 -ΦΕΚ 14 Β/11-1-2012).  Η διαχείρισή του μπορεί να γίνει από τον χρήστη του κτιρίου προσφέροντάς του, καρπούς,  τη χαρά της ενασχόλησης και της δημιουργίας αλλά και ένα βιώσιμο περιβάλλον. Μην ξεχνάμε ότι τα μεγάλα αστικά κέντρα εξαντλούν πόρους από ολόκληρες περιοχές γύρω από αυτά για να τα τροφοδοτήσουν.

Η πράσινη στέγη μπορεί να γίνει πραγματικότητα και στο δικό σας χώρο, αποζημιώνοντας  σας σε πολλά επίπεδα και αλλάζοντας τη καθημερινότητά σας. Μην στερηθείτε τα πολλαπλά οφέλη της.

Κατσογιάννη Σταυρούλα

Γεωπόνος- αρχιτέκτων τοπίου

Το παραπάνω άρθρο έχει δημοσιευτεί στην εφημερίδα Παραγωγή.

ΦΥΤΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΞΟΝΑ ΑΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟΥ-ΑΓ. ΣΟΦΙΑΣ

Η φυτοτεχνική πρόταση της διαδρομής κατά μήκος της Αγ, Σοφίας, από την Άνω Πόλη προς τη θάλασσα, καταφέρνει να διεγείρει τις αισθήσεις με χρώματα, αρώματα, συναισθήματα, γεύσεις. Μεταφέρει ιστορικά, πολιτιστικά στοιχεία που αποδίδουν ταυτότητα και χαρακτήρα στο τόπο. H πράσινη διαδρομή συνδυάζει τις τρεις ευκλείδειες  διαστάσεις με το χώρο και το χρόνο,  συνδέει πλατείες, δρόμους, τρίγωνα,  με μια ενιαία λογική σχεδιασμού, ενοποιεί την υπάρχουσα κατάσταση με την νέα και την διαχέει στις γειτονιές που διασχίζει.  Τα όρια της παρέμβασης επαναπροσδιορίζονται κάθε φορά αλλά κυρίως χαρακτηρίζονται από εξωστρέφεια, ενοποιούνται με υπάρχουσες φυτεύσεις και τους οριοθετημένους κήπους των εκκλησιών, διαχέονται στους γύρω δρόμους, προσκαλούν τον άνθρωπο να εισέλθει μέσα σε αυτά και να  ανακαλύψει ισότιμα τη φυσική διάσταση της πόλης του.

 Ανά ενότητα προτείνονται:

Ενότητα 1. Πλατεία μακεδονομάχων

 Η παρέμβαση στη πλατεία μακεδονομάχων και η βύθισή της στο επίπεδο  του 5ου αιώνα μ.Χ. βγάζει στην επιφάνεια εκτός από πιθανά αρχαιολογικά ευρήματα και  εδαφικά στρώματα που χρειάστηκαν 15 αιώνες  σταδιακής εναπόθεσης τους. Το χώμα αυτό δεν μπορεί να απομακρυνθεί γιατί αποτελεί κομμάτι αυτού του τόπου και   επαναχρησιμοποιείται δημιουργώντας ανάγλυφα, στάθμες, κλίσεις, κατά μήκος της διαδρομής,  αφού πρώτα εμπλουτιστεί για να γίνει και πάλι γόνιμο.

Η πλατεία λόγω της υψομετρικής διαφοράς της, αποκτά μια ιδιωτικότητα και μια εσωτερικότητα που φέρνει πιο κοντά τον άνθρωπο με το ναό μνημείο, της Παναγίας της Αχειροποίητου και ακόμα πιο πίσω τότε που ο χώρος λειτουργούσε  σαν  δημόσια λουτρά ή ακόμα πιο πίσω τότε που πιθανολογείται ότι υπήρχε ο ναός της  Θερμαίας Αφροδίτης. Όπως και να χε ο τόπος ανάβλυζε μύρο που έπαιρνε μέρος σε τελετές ομορφιάς, στην ευεξία και την καθαριότητα του σώματος και της ψυχής,  στην μετάδοση του Αγίου Πνεύματος κατά το μυστήριο της βάπτισης των χριστιανών.  Για αυτόν ακριβώς τον λόγο ο λόφος που εγκαθίσταται στην πλατεία και εξομαλύνει τις υψομετρικές διαφορές εκτός από τη φυσική βλάστηση που αποκτά με την εδαφοκάλυψη του με ενδημικά αγριολούλουδα  καθ΄ όλη τη διάρκεια του έτους, φυτεύεται και με φυτά που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή του Αγίου Μύρου.

Τα φυτά του μυρωμένου λόφου φτάνουν στο επίπεδο του δρόμου και διεισδύουν ανάμεσα στην πλακόστρωση σε λωρίδες φύτευσης, ενώ έξι βελανιδιές προσφέρουν σκίαση τους θερμούς μήνες. Κόκκινα σφενδάμια σηματοδοτούν την πορεία προς το σταθμό του μετρό, ενώ δάφνες Απόλλωνος και αγγελικές  πλαισιώνουν το ναό αλλά και την περιοχή  δυτικά της πλατείας.

Ενότητα 2. Είσοδος – Έξοδος σταθμού  μετρό

Στο σταθμό του μετρό, από τη μια πλευρά του σκάμματος  δημιουργείται πρανές που συνδέει το επίπεδο κίνησης των επιβατών με το επίπεδο του δρόμου, ενώ από την άλλη πλευρά ένα κομμάτι γης φυτεύεται με σημύδες που τα κλαδιά τους βγαίνουν στο επίπεδο του δρόμου.  Το τεχνητό  κοίλωμα  δεν φαίνεται να τραυματίζει την  δυναμική του εδάφους, το οποίο διατηρεί τη γονιμότητά του και προσανατολίζει τη βλάστηση ήπια προς το φως επιδρώντας θετικά στην ψυχολογία των χρηστών του χώρου. Το πρανές  φυτεύεται με χαμηλή βλάστηση,  ενώ στον ψηλότερο αναβαθμό φυτεύονται ροδιές, σύμβολα γονιμότητας. Τρία κυπαρίσσια ελληνικά σηματοδοτούν τη γέφυρα κίνησης και τα κόκκινα κλαδιά από κρανιές που φυτεύονται κοντά τους, δημιουργούν αντιθέσεις. Προσέχθηκε ιδιαίτερα το μέγεθος των φυτών να είναι τέτοιο που να επιτρέπει τη διέλευση του φωτός μέχρι τον χαμηλότερο αναβαθμό,  η κλίμακα των φυτών να είναι ανάλογη του μεγέθους του σκάμματος ώστε να μην δημιουργούνται συναισθήματα ασφυξίας στους επιβάτες ενώ στο πρανές δόθηκε ιδιαίτερο βάρος ώστε το ριζικό σύστημα των φυτών να μπορεί να στηρίξει το εδαφικό υπόστρωμα, το φύλλωμα να προστατεύει από τη μηχανική διάβρωση. Οι δεντροστοιχίες, αριστερά,  κατεβαίνοντας προς τη θάλασσα, απαρτίζονται από κουτσουπιές και  βελανιδιές στα πλατώματα που δημιουργούνται μπροστά από τις γέφυρες, ενώ δεξιά συνεχίζεται η δεντροστοιχία με τις δάφνες Απόλλωνος που κατεβαίνει από το ναό της  Αχειροποίητου.

Ενότητα 3. Πλατεία Αγ. Σοφίας

Ένας ισχυρός κάθετος δεντροφυτεμένος άξονας της κύριας  διαδρομής  ξεκινά από τον ναό της Αγίας Σοφίας προς την οδό Ερμού και την κλιμακωτή πλατεία που δημιουργείται. Τα μικρά πρανή της πλατείας φυτεύονται κυρίως με ανθοφόρα φυτά που θα ενισχύσουν την εποχικότητα των καταστημάτων. Οι φυτεύσεις που βρίσκονται στον  περίβολο του ναού της Αγίας Σοφίας  συνεχίζονται με την ίδια λογική  προς τα έξω και πλαισιώνουν τα αγάλματα που επανατοποθετούνται στο χώρο. Η περιοχή χαρακτηρίζεται σαν ξέφωτο με καθαρές οπτικές που καθοδηγούνται  από δεντροστοιχίες.

Ενότητα  4. Μητρόπολη- μουσείο μακεδονικού αγώνα

  Κομμάτια γης σε γραμμική διάταξη, με ήπιο ανάγλυφο, φυτεύονται με τις αρχές της οικολογικής τυχαιοποίησης και έχουν τόσο φυσική μορφή που δεν συνηθίζεται  μέσα στο αστικό τοπίο. Αγριολούλουδα, μυρτιές, αγρωστώδη, μαζί με νέα και υπάρχοντα σφενδάμια συναντούν τη θαλάσσια αύρα. Ο επαρκής ηλιασμός του χώρου κατά τη χειμερινή περίοδο και ο επιτυχής σκιασμός κατά τη θερινή περίοδο  βελτιστοποιεί  τις συνθήκες θερμικής  άνεσης. Οι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να πατήσουν στο χώμα να πλησιάσουν ένα φυτό, να το αγγίξουν, να το μυρίσουν. Το εδαφικό υπόστρωμα είναι πρόσφορο να δεχτεί σπόρους που μεταφέρονται από το εγγύτερο περιαστικό περιβάλλον. Όλη αυτή η οικειότητα, η επαφή του ανθρώπου με την προτεινόμενη βλάστηση, η αλληλεπίδραση του φυτού, του αέρα, του νερού, του εδάφους δημιουργούν έναν βιώσιμο οικότοπο αντάξιο της ιστορίας και της συνέχειας τούτου του τόπου.

Κατσογιάννη Σταυρούλα

Γεωπόνος - Αρχιτέκτων τοπίου

Η παραπάτω πρόταση αποτελεί μέρος μελέτης που εξαγοράστηκε  με την ακόλουθη ομάδα

-Αρχιτεκτονική µελέτη: Αγγελοπούλου Ιωάννα, Βασιλειάδης Στέλιος,   Δενδρινός Σταύρος, Κυρίτση Μαρία – Ελένη, Λάσπας Θεοχάρης,  Μπουλαµάτση Ελένη
-Φυτοτεχνική µελέτη: Κατσογιάννη Σταυρούλα
-Κυκλοφοριακή µελέτη: Καραχάλιου Ιάνθη, Κωνσταντής Ξενοφών
-Μελέτη Η/Μ: ALDES Γ.Κωτσόγιαννης & Σια ΕΕ

ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΗΝΗ_ ΑΛΩΒΗΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟ ΤΟΠΙΟ

 Η Αρχαία Μεσσήνη είναι μια από τις σημαντικές σε μέγεθος, μορφή και διατήρηση πόλεις της αρχαιότητας. Δεν διαθέτει μόνον ιερά και δημόσια οικοδομήματα, αλλά και οχυρώσεις επιβλητικές, κατοικίες και ταφικά μνημεία. Διαθέτει, εκτός των άλλων, το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από νεότερους οικισμούς και να βρίσκεται σε ένα κατ´ εξοχήν μεσογειακό αλώβητο φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό αυτό περιβάλλον συνδυάζει την ορεινή μεγαλοπρέπεια των Δελφών και τη χαμηλή παραποτάμια γαλήνη της Ολυμπίας, με τον δεσπόζοντα γυμνό ασβεστολιθικό όγκο της Ιθώμης και την χαμηλή εύφορη κοιλάδα γύρω από την αρχαία πόλη. Φτάνει κανείς εκεί οδικώς από Αθήνα ακολουθώντας την οδική αρτηρία Κορίνθου - Τριπόλεως - Μεγαλοπόλεως - Καλαμάτας ή την οδική αρτηρία Κορίνθου - Πάτρα - Πύργος - Κυπαρισσία - Μελιγαλάς. Από την Ολυμπία απαιτεί διαδρομή με αυτοκίνητο μιας περίπου ώρας.

Την αρχαία Μεσσήνη προστάτευε, από τα βορειοανατολικά, σαν φυσικό τείχος το όρος Ιθώμη. Την υπόλοιπη πόλη περιτριγύριζαν πανίσχυρα τείχη μήκους περίπου 9,5 χλμ, που μπορεί κανείς να τα θαυμάσει ακόμα και σήμερα.
Κατηφορίζοντας από το χωριό Μαυρομάτι, συναντούμε το Μουσείο. Περνώντας μέσα από αμπέλια και ελαιώνες, βλέπουμε δεξιά το χώρο του θεάτρου της αρχαίας Μεσσήνης με τους επιβλητικούς αναλημματικούς τοίχους και, αριστερά, την Κρήνη Αρσινόη. Συνεχίζοντας σε ένα στενό μονοπάτι, αντικρίζουμε αριστερά την Αγορά και, αμέσως μετά, τον ιερό χώρο του Ασκληπιείου.

Όλα τα οικοδομήματα της Μεσσήνης έχουν τον ίδιο προσανατολισμό και εντάσσονται μέσα στον κάνναβο που δημιουργείται από οριζόντιους (με κατεύθυνση Ανατολή-Δύση) και κάθετους (με κατεύθυνση Βορρά-Νότου) δρόμους. Το πολεοδομικό αυτό σύστημα είναι γνωστό ως ιπποδάμειο, από τον αρχικό εμπνευστή και δημιουργό του αρχιτέκτονα, πολεοδόμο, γεωμέτρη και αστρονόμο του 5ου αιώνα π.Χ., τον Ιππόδαμο από τη Μίλητο. Αξιοσημείωτο είναι ότι το προκαθορισμένο αυτό σχήμα που στηρίζεται στις αρχές της ισονομίας, της ισοπολιτείας και της ισομοιρίας, στις αρετές δηλαδή του δημοκρατικού πολιτεύματος, και χαρακτηρίζεται από ακραίο γεωμετρισμό, προσαρμοζόταν κάθε φορά στις ειδικές γεωμορφολογικές και κλιματολογικές συνθήκες του τόπου, ενταγμένο αρμονικά στο φυσικό περιβάλλον.

Η βασική ιδέα του ιπποδάμειου πολεοδομικού συστήματος που πηγάζει από το ιδεώδες της δημοκρατίας είναι: όλοι οι πολίτες να έχουν ισομεγέθη και εξίσου κατάλληλα οικόπεδα και να έχουν πρόσβαση στα δημόσια και ιερά οικοδομήματα, στους κοινόχρηστους δηλαδή χώρους, που επιβάλλονται με τις μνημειακές τους διαστάσεις και τον πλούσιο διάκοσμο.

Πάνω σε αυτές ακριβώς τις αρχές οικοδομήθηκε το 369 π.Χ. από τον Θηβαίο Επαμεινώνδα και τους Αργείους συμμάχους του η νέα πρωτεύουσα της αυτόνομης Μεσσηνίας, που οφείλει το όνομα της στην πρώτη μυθική προδωρική βασίλισσα της χώρας, τη Μεσσήνη, κόρη του αργείου βασιλιά Τρίοπα και σύζυγο του Λάκωνα Πολυκάονος.

Το θέατρο

Το πρώτο μνημείο που συναντά κανείς κατηφορίζοντας από το Μουσείο προς τον αρχαιολογικό χώρο είναι το θέατρο. Χρησιμοποιόταν και για μαζικές συγκεντρώσεις πολιτικού χαρακτήρα. Μέσα στο θέατρο έλαβε χώρα η συνάντηση του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Ε´ και του Αράτου του Σικυώνιουτο 214 π.Χ. 

Η Κρήνη Αρσινόη

Ανάμεσα στο Θέατρο και την Αγορά, αποκαλύφθηκε μεγάλη Κρήνη. Ο περιηγητής Παυσανίας  μας πληροφορεί ότι η Κρήνη της αγοράς είχε το όνομα της Αρσινόης, κόρης του μυθικού βασιλιά της Μεσσηνίας Λεύκιππου και μητέρας του Ασκληπιού, και ότι δεχόταν νερό από την πηγή Κλεψύδρα. Η Κρήνη περιλαμβάνει μακρόστενη δεξαμενή μήκους 40μ. περίπου, η οποία βρίσκεται σε μικρή απόσταση μπροστά από αναλημματικό τοίχο. Μεταξύ δεξαμενής και αναλήμματος υπήρχε αβαθής στοά από ιωνικούς ημικίονες. Ημικυκλικό βάθρο (εξέδρα) στο μέσον ακριβώς της δεξαμενής έφερε σύνταγμα χάλκινων ανδριάντων. Δύο ακόμη δεξαμενές βρίσκονται σε χαμηλότερο ελαφρώς επίπεδο από την πρώτη, συμμετρικά τοποθετημένες εκατέρωθεν πλακόστρωτου αίθριου. Η πρόσοψη της πρώτης οικοδομικής φάσης της κρήνης (τέλη 3ου αι. π.Χ.) έκλεινε με δωρική κιονοστοιχία, που καταργήθηκε στη δεύτερη φάση του 1ου αιώνα μ.Χ.

Η Αγορά

Με την Αγορά και συγκεκριμένα με τον ναό του Διός Σωτήρος, το άγαλμα του οποίου μνημονεύει ο Παυσανίας, πρέπει να σχετίζονται θραύσματα θωρακίου από ντόπιο ψαμμιτικό επιχρισμένο πωρόλιθο, που φέρουν μέσα σε ρομβοειδές πλαίσιο τον φτερωτό κεραυνό του Διός. Από τον ναό του Ποσειδώνος, που επίσης μνημονεύει ο Παυσανίας, προέρχονται διάσπαρτα πώρινα δωρικά μέλη και ανάγλυφες μετόπες, μια από τις οποίες, του 3ου αιώνα π.Χ., εικονίζει τη δεμένη σε βράχο Ανδρομέδα και τον δράκοντα φύλακα της. 

Το Ιερό της Δήμητρας και των Διόσκουρων

Στο ΝΔ πέρας της Αγοράς, κοντά στο Ασκληπιείο αποκαλύφθηκε οικοδόμημα, διαστάσεων 24x24 μ. Η ανασκαφή στο εσωτερικό του έφερε στο φως τα θεμέλια λατρευτικού κτίσματος του 4ου-3ου αιώνα π.Χ., περιβαλλόμενου από προσκτίσματα. Κάτω από τα δάπεδα των χώρων του κεντρικού κτίσματος αποκαλύφθηκε τεράστιος αριθμός πήλινων αναθηματικών πλακιδίων και ειδωλίων, των οποίων το θεματολόγιο παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Τα πλακίδια είχαν απορριφθεί μαζί με τα θράυσματα αγγείων και οστά ζώων μέσα σε κοιλότητες του φυσικού πετρώματος. Είναι βέβαιο ότι το ιερό ήταν αφιερωμένο στη λατρεία Ήρωος αρχικά και γυναικείας χθόνιας θεότητας-της Δήμητρας- σε συνέχεια. 

Το Ασκληπιείο

O Παυσανίας παρουσιάζει το Aσκληπιείο ως μουσείο έργων τέχνης, κυρίως αγαλμάτων και όχι ως συνηθισμένο τέμενος θεραπείας ασθενών. Ήταν ο επιφανέστερος χώρος της Mεσσήνης, κέντρο της δημόσιας ζωής της πόλης, που λειτουργούσε παράλληλα με την παρακείμενη αγορά. Περισσότερα από 140 βάθρα για χάλκινους ανδριάντες πολιτικών κυρίως προσώπων και πέντε εξέδρες περιβάλλουν το δωρικό ναό και το βωμό, ενώ πολλά είναι τοποθετημένα και κατά μήκος των στοών. Ένας σχεδόν τετράγωνος υπαίθριος χώρος (71,91X66,67μ.) πλαισιώνεται εσωτερικά από τέσσερις στοές, ανοιχτές προς τον κεντρικό υπαίθριο χώρο. Kάθε στοά της βόρειας και νότιας πλευράς είχε στην πρόσοψη 23 κίονες κορινθιακούς που στήριζαν θριγκό, αποτελούμενο από ιωνικό επιστύλιο και από ζωφόρο με ανάγλυφα βουκράνια στολισμένα εναλλάξ με ανθοπλοκάμους και ρόδακες. Όμοιες ήταν και οι στοές της ανατολικής και δυτικής πλευράς, αλλά με 21 κίονες η καθεμία. Σε κάθε στοά υπήρχε δεύτερη εσωτερική κιονοστοιχία με 14 κίονες στην βόρεια και τη νότια πλευρές και 13 στην ανατολική και δυτική.

Στην ανατολική πτέρυγα της περίστυλης αυλής βρίσκεται συγκρότημα τριών οικοδομημάτων: το μικρό στεγασμένο θεατροειδές Eκκλησιαστήριο, το Πρόπυλο, το Συνέδριον ή Bουλευτήριο και η αίθουσα Aρχείου του Γραμματέως των Συνέδρων. Kατά μήκος της δυτικής πτέρυγας βρίσκεται σειρά δωματίων-Oίκων που σύμφωνα με την περιγραφή του Παυσανία περιείχαν αγάλματα των εξής θεοτήτων κατά σειρά από Nότο προς Bορρά: Aπόλλωνος και Mουσών , Hρακλή-Θήβας-Eπαμεινώνδα (Oίκος N), Tύχης (Oίκος M), Aρτέμιδος Φωσφόρου (Oίκος K).

Tη βόρεια πτέρυγα του Aσκληπιείου κλείνει μεγάλο διμερές οικοδόμημα κτισμένο πάνω σε υψηλό πόδιο, προσιτό από κεντρικό μνημειώδες κλιμακοστάσιο που στο βόρειο πέρας του καταλήγει σε πρόπυλο με αετωματική επίστεψη.Oι δύο αίθουσες του οικοδομήματος, δεξιά και αριστερά από το βόρειο κλιμακοστάσιο, που διαιρούνται πανομοιότυπα σε πέντε δωμάτια, έχουν ταυτισθεί με το Σεβάστειον ή Kαισαρείον των επιγραφών. Ήταν αφιερωμένες στη λατρεία της θεάς Pώμης και των αυτοκρατόρων. Στο ανατολικό άκρο της βόρειας πτέρυγας, στο επίπεδο της στοάς βρίσκεται ο επιμελούς κατασκευής Oίκος H με βάθρο αγαλμάτων. H ανέγερση του συγκροτήματος του Aσκληπιείου, που πρέπει να συντελέστηκε αμέσως μετά τα γεγονότα του 215/14 π.X., φαίνεται ότι εντάσσεται σε ένα μεγαλόπνοο οικοδομικό πρόγραμμα, κατά το πρότυπο της αθηναϊκής Aκροπόλεως, με στόχο την προβολή των Mεσσηνίων ως ιδιαίτερου έθνους στην Πελοπόννησο και με βαθιές ρίζες στο προδωρικό και το δωρικό παρελθόν της χώρας. Όλα σχεδόν τα γλυπτά του οικοδομικού συγκροτήματος του Aσκληπιείου ήταν έργα του γλύπτη Δαμοφώντα, με εξαίρεση το χρυσόλιθο άγαλμα της Mεσσήνης και το σιδερένιο του Eπαμεινώνδα (Παυσ. 4.31.10).

Ο μεγάλος Δωρικός ναός

Το μεγαλύτερο μέρος του κεντρικού υπαίθριου χώρου του Ασκληπιείου καταλαμβάνεται από τον επιβλητικό δωρικό περίπτερο ναό και το μεγάλο βωμό του. Ο ναός ήταν περίπτερος δωρικός (6X12 κίονες) με πρόναο και οπισθόδομο, που ο καθένας τους έφερε δύο κίονες μεταξύ παραστάδων. Οι εξωτερικές διαστάσεις του μνημείου είναι 13,67X27,94 μ., ενώ το συνολικό του ύψος ήταν 9 μ. περίπου. Εδράζεται σε τρίβαθμη κρηπίδα. Στην ανατολική του πλευρά όπου η είσοδος υπάρχει ράμπα. Ο σηκός, ο πρόναος και ο οπισθόδομος είναι κτισμένοι από τοπικό ασβεστόλιθο, ενώ το πτερό από επιχρισμένο ψαμμιτικό λίθο. Το άδυτο χωριζόταν από το υπόλοιπο τμήμα του ναού με θωράκιο και στο βάθος του υπήρχε γλυπτική λατρευτική σύνθεση, το χρυσόλιθο άγαλμα της θεάς Μεσσήνης. Αφιερώματα που προσιδιάζουν στη λατρεία του θεραπευτή θεού Ασκληπιού δεν βρέθηκαν. Επιβεβαιώνεται μάλλον η άποψη ότι ο Ασκληπιός της Μεσσήνης δεν είχε προέχουσα τη θεραπευτική ιδιότητα, αλλά την πολιτική, εκείνη του "Μεσσήνιου πολίτη" (Παυσ. 4. 26, 7). Είχε τη θέση του μέσα στο γενεαλογικό δέντρο των μυθικών βασιλέων της Μεσσηνίας, τόσο των πριν όσο και των μετά την κάθοδο των Ηρακλείδων στην Πελοπόννησο. Μητέρα του ήταν η Αρσινόη, κόρη του Λευκίππου, που έδωσε το όνομα της και στην Κρήνη Αρσινόη της αγοράς.

Το Εκκλησιαστήριο

Eίναι μικρή θεατρική κατασκευή με κοίλο εγγεγραμμένο σε ορθογώνιο κέλυφος και κυκλική ορχήστρα, διαμέτρου 9,70 μ. σκηνή, πλάτους 21 μ., είχε προσκήνιο με τρί ανοίγματα μπροστά και κλιμακοστάσιο εξόδου στο ανατολικό άκρο του. Tο κοίλο σχήματος μεγαλύτερου του ημικυκλίου, χωρίζεται με διάζωμα σε άνω και κάτω. Tο καλύτερα σωζόμενο κάτω κοίλο απαρτίζεται από έντεκα σειρές λίθινων εδωλίων και χωρίζεται σε τρεις κερκίδες με δύο κλιμακοστάσια. Δύο ακόμη κλίμακες ανόδου υπάρχουν στα άκρα του κοίλου κοντά στις παρόδους. Δύο είσοδοι από την πλευρά της ανηφορικής οδού στα ανατολικά οδηγούν η μία στην ορχήστρα με κλιμακοστάσιο καθόδου και η άλλη απευθείας στο διάζωμα μεταξύ κάτω και άνω κοίλου. Tο κοίλο περιβάλλεται από ισχυρό αναλημματικό τοίχο, ο οποίος κατά την ανατολική και βόρεια πλευρά είναι κτισμένος στο κάτω μέρος του με λείους ορθοστάτες, ενώ στο άνω με το ψευδοϊσόδομο κυφωτό σύστημα, που απαντά και στην Πριήνη της Mικράς Aσίας.

 Τo Hρώο
Αναπόσπαστο στοιχείο του Σταδίου αποτελεί το Ηρώο, που είχε τη μορφή πρόστυλου τετρακιόνιου δωρικού ναού. Βρίσκεται στη νότια πλευρά του σταδίου κτισμένος πάνω σε ορθογώνιο πόδιο, που προεξέχει από το τείχος σαν προμαχώνας. Το ναόσχημο κτίσμα ήταν ταφικό, αποτελεί ένα είδος ηρώου-μαυσωλείου, που εντάσσεται στην παράδοση των μικρασιατικών μαυσωλείων.

Το Στάδιο και το Γυμνάσιο
Το Στάδιο και το Γυμνάσιο ανήκουν στα πλέον εντυπωσιακά, από άποψη διατήρησης οικοδομικά συγκροτήματα. Το βόρειο πεταλόσχημο τμήμα του Σταδίου περιλαμβάνει 18 κερκίδες με 18 σειρές εδωλίων, που διαχωρίζονται από κλιμακοστάσια. Περιβάλλεται από δωρικές στοές, των οποίων οι κίονες στέκονται κατά το πλείστον στη θέση τους. Η βόρεια στοά είναι διπλή, η ανατολική και η δυτική είναι απλές. Οι στοές ανήκουν στο Γυμνάσιο, που αποτελούσε ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο με το Στάδιο. Η δυτική στοά δεν φαίνεται να συνεχίζεται ως το πέρας του στίβου, και διακόπτεται σε μήκος 110 μ. περίπου από το βόρειο άκρο της. Συνδέεται με περίστυλο αίθριο δωρικού ρυθμού, πλευράς 30 μέτρων περίπου, το οποίο μπορεί να αναγνωριστεί ως παλαίστρα. Ενεπίγραφα βάθρα μεταξύ των κιόνων της δυτικής στοάς έφεραν ανδριάντες Γυμνασιαρχών, ενώ πολλοί κατάλογοι εφήβων βρέθηκαν γύρω. Στην ελληνιστική εποχή τα γυμνάσια γίνονται πολυσύχναστα κέντρα της δημόσιας ζωής της πόλης και χώροι έκθεσης σημαντικών έργων τέχνης όπως μαρτυρούν τα πρόσφατα ευρήματα του Γυμνασίου.

Οι Οχυρώσεις

H Iθώμη ήταν το ισχυρότερο φυσικό και τεχνητό οχυρό της Mεσσηνίας, που ήλεγχε τις κοιλάδες της Στενυκλάρου προς Bορράν και της Mακαρίας προς Nότον. Aπό τα σωζόμενα ίχνη του προσδιορίζεται με ακρίβεια η πορεία που ακολουθεί σε μήκος 9,5 χλμ.

Xρησιμοποιήθηκαν μεγάλοι ορθογώνιοι ασβεστόλιθοι λατομημένοι επί τόπου πάνω στον βραχώδη όγκο της Iθώμης, όπου σώζονται πολλές θέσεις με ίχνη εξόρυξης. Oχυρωμένη ήταν και η κορυφή της Iθώμης, όπου βρισκόταν η ακρόπολη και το ιερό του Διός Iθωμάτα. Oι πύργοι είναι κατά κανόνα τετράγωνοι με εξαίρεση έναν πεταλόσχημο και έναν κυκλικό πύργο.

Η Λακωνική Πύλη

H ανατολική Λακωνική Πύλη δεν σώζεται. Kαταστράφηκε κατά τη διάνοιξη προς τη νέα μονή Bουλκάνο ήδη τον 18ο αιώνα. Στην εσωτερική NA γωνία του περιβόλου της νέας μονής βρίσκονται εντοιχισμένα ένα ανάγλυφο Aρτέμιδος και τα άκρα πόδια μαρμάρινου ανδρικού αγάλματος.

Η Αρκαδική Πύλη

Σώζεται αρκετά καλά και αποτελεί το σήμα κατατεθέν της πόλης από την εποχή των πρώτων περιηγητών που την απεικόνισαν επανειλημμένα στις χαλκογραφίες τους. Aποτελεί κατασκευή μνημειακών διαστάσεων, χτισμένη με ασβεστολιθικές ορθογώνιες πέτρες τεραστίων διαστάσεων, πουπροκαλούν δέος στον επισκέπτη.

Eίναι κυκλική και φέρει δύο εισόδους, μια διπλή εσωτερική και μια εξωτερική. Δύο τετράγωνοι πύργοι προστάτευαν από δεξιά και αριστερά την εξωτερική είσοδο. Στον εσωτερικό κυκλικό χώρο υπάρχει ανά μία κόγχη δεξιά και αριστερά της εισόδου, όπου ήταν στημένες ερμαϊκές στήλες. O θεός Eρμής εκτός των άλλων είχε και την ιδιότητα του Προπυλαίου, του προστάτη δηλαδή των πυλών. Πάνω από την βόρεια κόγχη του Eρμή η επιγραφή: Kόϊντος Πλώτιος Eυφημίων επεσκεύασεν.

Οι ανασκαφές

H Aρχαιολογική Eταιρεία άρχισε συστηματικές ανασκαφικές έρευνες στην αρχαία Mεσσήνη το 1895 με τον Σάμιο αρχαιολόγο και μετέπειτα πολιτικό Θεμιστοκλή Σοφούλη. Oι ανασκαφές συνεχίστηκαν το 1909 και το 1925 από τον Γεώργιο Oικονόμο. Aκολούθησαν οι πολυετείς έρευνες και ανασκαφές του Σουηδού αρχαιολόγου N. Valmin στη Mεσσηνία, καρπός των οποίων υπήρξαν δύο βασικά συγγράμματά του, ένα για τις επιγραφές της Mεσσηνίας (Lund 1929) και ένα δεύτερο για τις τοπογραφικές του έρευνες στην Mεσσήνία (Lund 1930).

Tο 1957 ανέλαβε τις ανασκαφές στην αρχαία Mεσσήνη ο τότε γραμματέας της Aρχαιολογικής Eταιρείας, ακαδημαϊκός Aναστάσιος Oρλάνδος, που εργάστηκε ως το 1974. Mε τις ανασκαφές του ίδιου και των προκατόχων του ήλθε στο φώς το μεγαλύτερο μέρος του οικοδομικού συγκροτήματος του Aσκληπιείου.

Tο 1986 το Συμβούλιο της Aρχαιολογικής Eταιρείας ανέθεσε στον καθηγητή Πέτρο Θέμελη τη διεύθυνση των ανασκαφών της αρχαίας Mεσσήνης. Oι ανασκαφικές έρευνες με παράλληλες εργασίες στερέωσης και αναστήλωσης των μνημείων συνεχίζονται από το 1987 ως σήμερα με ταχύτερους προοδευτικά ρυθμούς. Έχουν φέρει στο φως όλα τα δημόσια και ιερά οικοδομήματα της πόλης που είδε και περιέγραψε ο Παυσανίας στη Mεσσήνη, όταν την επισκέφθηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Aντωνίνου του Σεβαστού (155-160 μ.X).

κείμενο http://www.messinia-guide.gr/?id=176&lang

φωτο Κατσογιάννη Σταυρούλα

ΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΤΥΧΗΣ

Δε διαλέγει τόπο

Σηκώνει στην τύχη κορμό

κλώνους, φύλλα, δύσκολο καρπό

Της σιωπής και της σκόνης

των άνυδρων εποχών

των ανέμων που δοκιμάζουν την αντοχή του

Δειλό και γενναίο

με σημάδια από μάχες στις πλάτες

πάντοτ' εκεί

Αφύλαχτο σ' αυτόν που θα 'ρθει

στον ίσκιο να σταθεί ή να το ρίξει

Κι αν βρουν οι ρίζες πέτρα, δεν πενθεί

Με δίχως φύλλα επιμένει

να 'ρθουν πουλιά στ' άλκιμα κλαδιά

να τ' αντικαταστήσουν

ΠΑΝΟΣ ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ

Φωτο Κατσογιάννη Σταυρούλα