Δίκτυα γραμμικών πάρκων – Μοναδική ευκαιρία για πράσινες διαδρομές στον αστικό ιστό

Αλήθεια  έχει σκεφτεί κανείς να κατέβει τη Συγγρού με τα πόδια, έτσι για βόλτα και να φτάσει ως το Φάληρο, στη θάλασσα. Φαντάζομαι κανείς δε θα το αποφάσιζε να βολτάρει δίπλα από αμάξια που στριγγλίζουν αναπτύσσοντας ταχύτητα και  αναπνέοντας τη σκόνη τους. Αν όμως  ένα  γραμμικό πάρκο ή ένας δεντροφυτεμένος παράδρομος – πεζόδρομος  απομόνωνε τη λεωφόρο και τον οδηγούσε ως τη θάλασσα  θα αποτελούσε μια ευκαιρία για τον κάτοικο αυτής της πόλης για  διαφυγή από τη γκρίζα καθημερινότητα.

Γραμμικό πάρκο είναι το πάρκο που  η μια του διάσταση είναι πολύ μεγαλύτερη από την άλλη. Τα  όρια του μπορεί να είναι  ευθείες, όπως τα γραμμικά πάρκα που  ακολουθούν λεωφόρους, σιδηροδρομικές γραμμές αλλά  μπορεί να είναι και καμπύλα  όπως τα γραμμικά πάρκα που ακολουθούν τη ροή ενός ποταμού ή τα παραλίμνια  μέτωπα.

Το γραμμικό πάρκο δηλώνει ροή, κίνηση, εναλλαγή,   αλλά και  διείσδυση, διάχυση μέσα στην πόλη. Το μεγάλο μήκος τους τα  μετατρέπει σε χώρους εναλλακτικής μετακίνησης,  μεταφοράς, περιπάτου, ποδηλασίας, πατινάζ, ενώ το μικρό πλάτος τους τα καθιστά άμεσα,  εύκολα και γρήγορα προσβάσιμα. Η σημασία τους για τη ζωή της πόλης είναι πολύ μεγάλη γιατί συνήθως  αποτελούν  το συνδετικό κρίκο, χώρων πρασίνου, δημόσιων κτιρίων,   μνημείων, περιοχών ολόκληρων,  με αποτέλεσμα να  συντίθεται ένα δίκτυο πρασίνου που   μπορεί να έχει  τη μορφή  πράσινης ζώνης, δαχτυλιδιού, σπείρας κλπ.

Τα δίκτυα πρασίνου  δεν είναι μια νέα ιδέα. Ο Frederick  Olmsted, αρχιτέκτονας τοπίου,  το 1860, σκέφτηκε ότι ήταν ανάγκη να συνδεθούν τα πάρκα μεταξύ τους γιατί  όταν οι άνθρωποι επισκέπτονται ξεκομμένα πάρκα δεν μπορούν να αποκτήσουν την εμπειρία της φύσης. Το πιο γνωστό  πράσινο δίκτυο είναι  το Emerald necklace  της Βοστώνης που συνδέει τα πάρκα της πόλης  σε ένα τόξο 4,5 μιλίων γύρω από αυτήν.

Παραδείγματα γραμμικών πάρκων έχουμε πολλά, πιο γνωστό και πιο πρόσφατο  η  High Line   στην Νέα Υόρκη. Είναι ένα δημόσιο πάρκο που στήθηκε σε μια εναέρια σιδηροδρομική γραμμή  πάνω από τους δρόμους της δυτικής πλευράς  του Μανχάταν. Το πρώτο  μέρος του κατασκευάστηκε το 1999 και το δεύτερο παραδόθηκε το καλοκαίρι του 2011.   Οι Φίλοι  της High Line έκαναν αγώνα για την μετατροπή της παρατημένης γραμμής σε πάρκο και εξακολουθούν να διαχειρίζονται το πάρκο, και να αναζητούν πόρους χρηματοδότησής του, διοργανώνοντας εκδηλώσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα όπως εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολεία  που μαθαίνουν τα παιδιά σχετικά με  την βιοποικιλότητα στη Νέα Υόρκη  και την ιστορία του σιδηροδρόμου. Καθημερινά δέχεται πολλούς επισκέπτες, περίοικους, τουρίστες οι οποίοι αποδέχονται τους απαιτητικούς κανόνες λειτουργίας του.

φωτο Iwan Baan © 2009

Το Μπιλμπάο είναι η μεγαλύτερη πόλη στη Χώρα των Βάσκων και η πρωτεύουσα της επαρχίας της Βισκαϊκής. Η ευρύτερη αστική περιοχή του Μπιλμπάο αριθμεί πάνω από 939.000 κατοίκους. Η αποβιομηχάνιση άρχισε στη δεκαετία του '90, πολλές από τις προηγούμενες βιομηχανικές περιοχές μετασχηματίζονται στους σύγχρονους δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους που σχεδιάστηκαν από αρκετούς από τους πιο

διάσημους παγκοσμίως αρχιτέκτονες και καλλιτέχνες. Το κύριο παράδειγμα είναι το μουσείο Guggenheim, που βρίσκεται εκεί που ήταν μια παλαιά αποβάθρα και μια ξύλινη αποθήκη εμπορευμάτων. Στην περιοχή αυτή, κατά μήκος της δεξιάς όχθης δημιουργήθηκε ένα νέο γραμμικό πάρκο 3 χλμ (η κατασκευή του άρχισε το 2002) ως τμήμα της αστικής αναδιαμόρφωσης της παλιάς βιομηχανικής περιοχής Abandoibarra. Το πάρκο αυτό συνδέει ένα πολύ μεγάλο μέρος της πόλης, με τα αρχιτεκτονικά και ιστορικά μνημεία της και κατά μήκους του, ταυτόχρονα, εκτείθονται γλυπτά σπουδαίων σύγχρονων καλλιτεχνών.

Στη Βαρκελώνη, για την ανάπτυξη νέων σιδηροδρομικών συνδέσεων, σκάβεται μια σήραγγα για τα τραίνα, που επιτρέπει, στην επιφάνεια την δημιουργία ενός γραμμικού πάρκου, μέσα στην πόλη. Οι νικητές του σχετικού αρχιτεκτονικού διαγωνισμού του 2011 Alday Jover, RCR και West 8, προτείνουν ένα γραμμικό πάρκο περίπου 400 στρ. Η περίοδος κατασκευής αναμένεται για να πάρει 14 μήνες και το αποτέλεσμα θα είναι η σύνδεση μέσω μίας πράσινης διαδρομής, των καταλανικών Πυρηναίων, της μεσογειακής ακτής και της ίδιας της πόλης. Οι επισκέπτες θα είναι σε θέση να απολαύσουν τις σκιασμένες περιοχές για τους πεζούς, τους ποδηλάτες, και τους σκέιτερ παρατηρώντας τις διαφορετικές γειτονιές, τους ιστορικούς κήπους, και τις εγκαταστάσεις του παλαιού ιστορικού υδραγωγείου της πόλης.

Το δημοτικό πάρκο σιδηροδρόμων στην Καλαμάτα  αποτελεί ένα θεματικό  γραμμικό πάρκο  54 στρεμμάτων, που  έχει βραβευτεί και έχει αναβαθμίσει τη ζωή της πόλης . Ο σχεδιασμός του και οι χρήσεις που του δόθηκαν όμως δεν το  καθιστούν μέρος ενός πράσινου πλέγματος  της πόλης  γιατί παρόλο που βρίσκεται πάνω στον κεντρικό  άξονα που  οδηγεί στη θάλασσα δεν αποτελεί διέξοδο προς αυτήν αλλά μάλλον εμποδίζει την κίνηση των κατοίκων προς το παραλιακό μέτωπο.

Στην  παραλία της Θεσσαλονίκης η κεντρική ιδέα ήταν η ενίσχυση της γραμμικής πορείας των ανθρώπων δίπλα στη θάλασσα και η δημιουργία 13 μικρών θεματικών χώρων θεατρικά στημένων.  Ο ένας κήπος θα διαδέχεται τον άλλο,   με επιλογές ψυχαγωγίας,  χαλάρωσης, εκπαίδευσης και πολιτισμού, χωρίς παράλληλα να χάνεται η συνέχεια και η ενιαία λογική του πάρκου. Από τα 13 πράσινα δωμάτια που έχουν σχεδιαστεί, μέχρι τώρα κατασκευάστηκαν ο κήπος της μουσικής, του νερού, της μνήμης, των ρόδων, του ήχου. Σήμερα έχουν ξεκινήσει τα έργα κατασκευής των 8 υπόλοιπων κήπων. Ο σχεδιασμός τους μπορεί να θεωρηθεί πρωτόγνωρος για τα ελληνικά δεδομένα σαν σύλληψη, το πράσινο όμως αυξήθηκε μόλις 1,1% και κόστισε  το 10 -15% του συνολικού προϋπολογισμού.  Στη φωτογραφία απεικονίζεται ο κήπος του νερού με υδροχαρή φυτά νούφαρα, ίριδες, καλαμιές κλπ.

To δίκτυο πρασίνου μπορεί να έχει τοπικό χαρακτήρα και να συνδέει τον πεζόδρομο του σχολείου με την παιδική χαρά, με το αθλητικό κέντρο, ή υπερτοπικό και να συνδέει την πλατεία και  το άλσος με πράσινες οδικές αρτηρίες που θα οδηγούν σε περιαστικούς χώρους πρασίνου. 

Η ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων θα μπορούσε να ταυτιστεί με ένα  δίκτυο πρασίνου γιατί οι αρχαιολογικοί χώροι αποτελούν και χώρους πρασίνου και θα πρέπει να διαχειρίζονται σαν τέτοιοι. Στην Αθήνα δημιουργήθηκε  ένα πλέγμα δημόσιων χώρων (ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων), που αναβάθμισε την εικόνα του κέντρου, ανέδειξε την ιστορική του φυσιογνωμία και αύξησε την ελκυστικότητά του.

Πλεονεκτήματα γραμμικών πάρκων

·         Αισθητική αναβάθμιση της πόλης

·         Διαφυγή από την καθημερινότητα των κατοίκων

·         Βιοκλιματική βελτίωση

·         Κοινωνικοποίηση

·         Σύνδεση πράσινων χώρων και λειτουργιών της πόλης

·         Οικονομική και εφικτή λύση

Τα πλεονεκτήματα ενός γραμμικού πάρκου – δικτύου πρασίνου, μπορούν να πολλαπλασιαστούν με το σωστό σχεδιασμό του. Στόχος είναι η εκμετάλλευση των φυσικών χαρακτηριστικών της περιοχής που θα επιδρούν και θα αλληλεπιδρούν δημιουργώντας  ευνοϊκά μικροκλίματα. Σημαντικός παράγοντας επιτυχίας του σχεδιασμού του, είναι να τηρηθούν ισορροπίες και να κρατηθεί η σωστή κλίμακα μεταξύ της βλάστησης και του ευρύτερου περιβάλλοντος όπως σημαντικός είναι και   ο τρόπος που θα διαχειριστούμε τα όριά του πάρκου και το πως θα καταφέρουμε να εντάξουμε τους γύρω δρόμους, τρίγωνα, νησίδες με μια ενιαία λογική σχεδιασμού έτσι ώστε το πάρκο να διαχέεται στις γειτονιές που διασχίζει. Το πράσινο πλέγμα που περιβάλλει την πόλη θέλουμε να διατηρεί  μια εσωτερικότητα που να αποτελεί πόλο έλξης,   αλλά παράλληλα να έχει ανοίγματα, περάσματα.  Η επιτυχία του πάρκου θα κριθεί σε πολλά επίπεδα όχι μόνο περιβαλλοντικά, αλλά και κοινωνικά, οικονομικά, ψυχολογικά, εκπαιδευτικά κλπ.

Τα προβλήματα των υφιστάμενων χώρων πρασίνου

Καταρχήν δεν υπάρχει ο επιθυμητός διαθέσιμος ελεύθερος χώρος από την ελληνική νομοθεσία για τον κάτοικο της ελληνικής πόλης ούτε κατανέμεται έτσι ώστε να είναι άμεσος και προσβάσιμος. Οι υφιστάμενοι χώροι πρασίνου στις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας  δεν συνδέονται μεταξύ τους,  είναι ξεκομμένοι από τα δρώμενα και τη ζωή της πόλης και μέσα σε αυτούς τους χώρους δεν αναδεικνύεται  η ταυτότητα και ο  χαρακτήρας  της περιοχής.

Συχνά συναντάμε κατακερματισμένους χώρους που  ο καθένας περιφράσσεται και απομονώνεται από τον διπλανό του. Παράδειγμα  στην περιοχή του Ευαγγελισμού, ο κήπος του Μεγάρου Μουσικής, το πάρκο Βενιζέλου, ο κήπος του Νιμιτς, το πάρκο Ριζάρη, ο κήπος του πολεμικού μουσείου, του Βυζαντινού μουσείου, του Ωδείου, ο κήπος της Πινακοθήκης, του Ιδρύματος Ερευνών. Θα μπορούσε η περιοχή αυτή να αποκτήσει ενιαίο χαρακτήρα και λειτουργία μιας και διαμορφώνεται ένας μεγάλος χώρος με  πνευματικές και πολιτιστικές λειτουργίες σε συνεχή κίνηση. Τέλος το πράσινο  δεν διαχειρίζεται έτσι ώστε  να οδηγεί σε πιο καθαρό, πιο βιώσιμο, πιο ασφαλές  περιβάλλον.

Πολιτική σχεδιασμού και διαχείρισης των γραμμικών πάρκων-δικτύου πρασίνου

·         Είναι αναγκαίο το στήσιμο ενός ενιαίου, υπερτοπικού, διαδημοτικού σχεδίου γενικής διάταξης ανάπτυξης και  εξάπλωσης των χώρων και των δικτύων πρασίνου.

·         Είναι απαραίτητη η Προστασία του γύρω ορεινού και αγροτικού τοπίου, η  αύξηση της βιοποικιλότητας και των φυσικών στοιχείων μέσα  στην πόλη.

·         Η Δημιουργία τοπικών δικτύων και  η σύνθεση ελεύθερων χώρων πρασίνου θα συντελέσει στην ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας ενισχύουν την έννοια της  γειτονιάς.

·         Ενίσχυση ιστορικού, πολιτιστικού, φυσικού τοπίου της πόλης. 

·     Η απόδοση ήπιων χρήσεων και  λειτουργιών στα πάρκα, η κάλυψη πολλαπλών αναγκών με προσθήκη στοιχείων που ενισχύουν την ποικιλία, τις αντιθέσεις, τις αναφορές τα κάνουν πιο ελκυστικά.

·         Τέλος επιβάλλεται ενιαίος φορέας και ενιαία λογική  διαχείρισης των χώρων πρασίνου

φωτο Helene Binet

       Η φωτο μας δείχνει με πόση μαεστρία  ο Πικιώνης συνδέει το λόφο του Φιλοπάππου και το λόφο της  Ακρόπολης μέσω αυτού του  τριγώνου. Σε αυτά τα λίγα τετραγωνικά συνδέει αρμονικά τόπους, εποχές, φυσικά περιβάλλοντα, ιστορία. Προσπάθησα να τραβήξω την ίδια φωτογραφία σήμερα όμως λείπουν οι ίριδες, η μηδική, το αμπέλι και ο Παρθενώνας δεν φαίνεται κρύβεται πίσω από τις φυλλωσιές των δέντρων.

Χώροι της ευρύτερης περιοχής της Αθήνας, που προσφέρονται για την δημιουργία δικτύων γραμμικών πάρκων είναι οι παρακάτω:

·          Θαλάσσιο μέτωπο

·          Ρέμα Χαλανδρίου - Πικροδάφνης –Ποδονύφτη κ.α

·          Ακάλυπτο μέρος του Κηφισού - Ιλισσού

·          Διάφορα άλλα «μη καλυμμένα» ρέματα

·          Σιδηροδρομικές γραμμές

·          Αρχαιολογικοί χώροι

·          Νησίδες, πεζοδρόμια και παράδρομοι μεγάλων οδικών αρτηριών

·          Ιδιωτικοί κήποι – κήποι δημόσιων κτιρίων

                      Κατσουλάκος Λευτέρης        Κατσογιάννη Σταυρούλα

                     γεωπόνος - μελετητής           γεωπόνος - αρχιτέκτων τοπίου

 

«ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΑΝΟΙΧΤΩΝ ΧΩΡΩΝ»

«ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΑΝΟΙΧΤΩΝ ΧΩΡΩΝ»

Μια ακόμα επιτυχία για το γραφείο μας, που συμμετείχε σε ομάδες μελέτης εκπονώντας τις φυτοτεχνικές μελέτες σε τέσσερις προτάσεις για το πρόγραμμα  «Βιοκλιµατικές Αναβαθµίσεις ∆ηµόσιων Ανοικτών Χώρων»

Μετά την αξιολόγηση των προτάσεων από τον  Ενδιάµεσο Φορέα ∆ιαχείρισης ΚΑΠΕ (ΚΕΝΤΡΟ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ & ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ) και τη δημοσιοποίηση του πίνακα κατάταξης των προτάσεων οι δικές μας προτάσεις κατατάχτηκαν ως εξής:

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΑΛ. ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ,

ΔΗΜΟΣ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

 (2o σε βαθμολογία στη λίστα αξιολόγησης του ΚΑΠΕ)

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΠΗΓΑΔΑΣ, ΔΗΜΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ

(3^o σε βαθμολογία στη λίστα αξιολόγησης του ΚΑΠΕ) 

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ, 

ΔΗΜΟΣ ΧΑΛΚΙΔΕΩΝ

 (18 στη λίστα αξιολόγησης του ΚΑΠΕ)

 ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΡΕΜΑΤΟΣ ΜΑΥΡΑΤΖΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΜΕΤΡΙΚΩΝ  ΔΡΟΜΩΝ, ΔΗΜΟΣ ΜΕΓΑΡΕΩΝ

 (23 στη λίστα αξιολόγησης του ΚΑΠΕ)

Βορρεάκου Μαρία - Κατσογιάννη Σταυρούλα

Γεωπόνοι - Αρχιτέκτονες Τοπίου Msc

TO ΔΑΣΟΣ ΠΟΥ ΛΑΧΤΑΡΙΖΕΣ ΩΣΠΟΥ ΝΑ ΤΟ ΠΕΡΑΣΕΙΣ...

Άρθρο του Κώστα Κασσιού Ομότιμου Καθηγητή ΕΜΠ

…Τώρα να το ξεχάσεις..διαβάτη αποσπερνέ ….(Μιλτιάδης Μαλακάσης  ποιητής 1869-1943)

Μέσα  από το λυρισμό και την ευαισθησία του ποιητή του περασμένου αιώνα στο ποίημά του «Το δάσος» φτάνουν  μέχρι στις μέρες μας προφητικά τα θλιβερά μηνύματα σε ένα από τα τετράστιχά του που ακούγονται σαν ένας βαθύς απόηχος απελπισίας να λέει….

«το πήρανε- για κοίταξε-

στερνή ανατριχίλα

τα πεθαμένα φύλλα

που απόμειναν στη γη..»

Αλήθεια που πήγαν όλα αυτά τα δάση και το πράσινο στον τόπο μας , σένα τόπο που γέννησε  Μούσες και Νεράιδες  να μεγαλώνουν μέσα σε καταπράσινα δάση και δορκάδες να τρέχουν και  να τις προστατεύουν θεές  Αρτέμιδες , στωικοί φιλόσοφοι να περιδιαβάζουν  στη σκιά τους και  το ‘θρόισμα’ των φύλλων μέσα απ τα δένδρα να χαρίζει τη δροσιά και την ηρεμία που τόσο έχει πάντα την ανάγκη  του ο άνθρωπος;

Δυστυχώς το τι έχει συμβεί στο δάσος που χάθηκε και στις μέρες μας το ξαναλέει ο ποιητής με το δικό του ‘στιχομένο ‘τρόπο.

Μια αυγινή το κούρσεψαν

ανίδρωτοι λοτόμοι     (σήμερα θα προσθέταμε και   λατόμοι)

κι εκεί είναι τώρα δρόμοι     (ίσως και να εννοούσε το σημερινό  ΥΠΕΧΩΔΕ …)

διαβάτη αποσπερνέ….

Το Δάσος ,αυτόν  τον ανανεώσιμο φυσικό πόρο που από μόνη η ύπαρξή του προσφέρει υγεία  και αγαθά στον άνθρωπο και ιδιαίτερα στον τόπο μας κάναμε κάθε προσπάθεια να το διώξουμε, να το …κουρσέψουμε.. να το καταστρέψουμε πιστεύοντας ότι εκεί που αυτό μεγάλωνε και πρόσφερε εμείς …θα ‘χτίζαμε ‘τη ματαιοδοξία μας καταπατώντας το και κατακαίγοντάς το.

Είναι από τα πλέον παράδοξα και ανορθόδοξα φαινόμενα αυτό που συμβαίνει στον τόπο μας. Όλοι μας ονειρευόμαστε να είχαμε ένα σπίτι φτιαγμένο μέσα στο πράσινο και να ζούσαμε στην ομορφιά του φυσικού τοπίου και περιβάλλοντος. Κ’αυτό το περιβάλλον και το δάσος αντί να το προστατέψουμε, να το αγκαλιάσουμε ,να το αυξήσουμε κάναμε κάθε προσπάθεια πολίτες και πολιτικοί να το εξαφανίσουμε. Το πενιχρό ποσοστό των δασών μας  από 19% που το εκτιμούσαμε πριν από κάμποσα χρόνια –ακόμα δεν ξέρουμε το ακριβές ποσοστό που καλύπτεται  η χώρα  μας ,μια και κάθε φορά αλλάζουμε τον ορισμό  του τι είναι Δάσος, ήδη τώρα ρωτάμε την ΕΕ τι θα πρέπει να θεωρούμε ως Δάσος!!!-φτάνει σήμερα μετά βίας το 16% και Κύριος γνωρίζει τι θα γίνει το καλοκαίρι  που μας έρχεται.

Ίσως και να διερωτηθεί κάποιος ότι η Μεσογειακή μας θέση δεν είναι η ευνοϊκότερη  λόγω των ξηροκλιματικών συνθηκών για την ανάπτυξη των Δασών .  Αυτό είναι σωστό. Αλλά αυτό και μόνο θα έπρεπε να μας είχε κάνει από πολλές δεκαετίες ευαίσθητους στην προστασία των δασών μας . Και όταν λέμε προστασία δεν εννοούμε μόνο να φκιάνουμε Νόμους και Διατάγματα γιατί τέτοια διαθέτουμε άφθονα και ίσως  να περισσεύουν κιόλας. Εννοούμε μηχανισμούς προστασίας προληπτικούς και αποτρεπτικούς της αποδάσωσης, της καταπάτησης, της λαθροϋλοτομίας, της λαθροθηρίας και της καταστροφής από πυρκαγιές.

Η ανυπαρξία Χωροταξικού Σχεδιασμού που να μη μεταβάλλεται όμως κάθε φορά που αλλάζουν και οι Κυβερνήσεις  αλλά να έχει εφαρμογή για βάθος  εικοσαετίας ,  Δασολογίου που να έχει χαρτογραφημένο   και να ξεκαθαρίζει που  είναι  δάσος , που η δασική έκταση και που η γεωργική γη και  Κτηματολογίου  που να δηλώνεται η ιδιοκτησία τότε μόνο θα μπορούμε να ελπίζουμε ότι τα δάση μας θα ξαναβρούν το χώρο και το χρόνο να ξαναζωντανέψουν.

Τι θα ήθελε άραγε η φύση για να ξαναγεμίσει τις καμένες πλαγιές και τα ρουμάνια της χώρας μας με δάση και πράσινο; Συχνά ούτε καν την αναδάσωση. Λίγη χρονική ηρεμία μόνον χρειάζεται χωρίς πριόνια να ακούγονται ,χωρίς ‘κομπρεσέρ’ να σκάβουν και χωρίς Μηχανικούς να επιμετρούν  για έργα και φυσικά χωρίς ανεξέλεγκτα κοπάδια από κατσίκες να κατατρώγουν τα νεόφυτα. Να αφεθεί  θέλει στα χάδια του αέρα που θα φέρνει τους πρόσκοπους σπόρους  να πέσουν στο έδαφος  , στα πουλιά  για να  κουβαλούν  από μακριά σπάνια είδη φυτών με τους σπόρους στα περιττώματά τους , τη βροχούλα που θα  βοηθήσει και κάπου κάπου τον άνθρωπο να προσθέτει  φυτεύοντας και κάποια δενδράκια  σαν είδος μεταμέλειας για την καταστροφή που έχει προξενήσει.

Τώρα λοιπόν που είναι ακόμα η αρχή του φθινοπώρου   και που το νοτισμένο από τις ευεργετικές βροχές έδαφος έχει προετοιμαστεί να δεχτεί νέους σπόρους και καινούργια φυτά στην αγκαλιά του , τώρα θα πρέπει όλοι μας, μικροί και μεγάλοι  και αν αληθινά πιστεύουμε ότι θα πρέπει η πατρίδα μας να ξαναγεμίσει δάση και πράσινο να ξεχυθούμε εθελοντικά και με ενθουσιασμό στους γύρω ορεινούς χώρους και να βοηθήσουμε ανταποκρινόμενοι στα καλέσματα των διάφορων φορέων για αναδάσωση και για συμπαράσταση στης φύσης το κάλεσμα για αναζωογόνηση.

Και σε χρόνους  που δεν το φανταζόμαστε η φύση θα ξαναζωντανέψει και θα ξαναδημιουργήσει το θαύμα της δηλ. το Δάσος που …λαχτάριζες ..και τότε μπορεί να το ξαναδείς και να μη το ξεχάσεις …’αναγνώστη’ μας …. αποσπερνέ!!

www.phys.uoa.gr/-nektar/arts/poetry/miltiadhs_malakashs_poems.htm

Φωτο Κατσογιάννη Σταυρούλα  
To παραπάνω άρθρο έχει δημοσιευτεί  το 2009 στο Περιοδικό CAR

ΚΡΙΣΙΜΑ ΤΟΠΙΑ Ή ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ;

῞Ενα τοπίο δέν εἶναι, ὅπως τό ἀντιλαμβάνονται μερικοί, κάποιο ἁπλῶς σύνολο γῆς, φυτῶν καί ὑδάτων. Εἶναι ἡ προβολή τῆς ψυχῆς ἑνός λαοῦ στήν ὕλη... (Οδυσσέας Ελύτης)

Ζούμε σε μια χώρα που η εναλλαγή του τοπίου συμβαίνει πολύ γρήγορα, το ανάγλυφο, οι κορυφογραμμές, οι ρεματιές, τα φαράγγια, διαδέχονται  τα οροπέδια. Οι πεδιάδες, το δάσος, οι ετήσιες καλλιέργειες και οι οπωρώνες ακολουθούν τους θαμνότοπους και τα άγονα βράχια, το αστικό τοπίο εισχωρεί στο περιαστικό περιβάλλον. Το τοπίο στέκεται απέναντι στον άνθρωπο, και ο άνθρωπος απέναντι από το τοπίο, όμως από όποια πλευρά και να το δεις, το τοπίο ξεχειλίζει από ζωή. Άραγε ο άνθρωπος διαμορφώνει το τοπίο ή το τοπίο τον άνθρωπο; Ή μήπως και τα δυο μαζί; Είναι αλήθεια ότι σκληροί τόποι παιδεύουν και εκπαιδεύουν άκαμπτους χαρακτήρες και ότι απλόχεροι τόποι σμιλεύουν πιο ευπροσάρμοστους τύπους ανθρώπων;

Το τοπίο είναι αναμφισβήτητα, ένδειξη της κουλτούρας ενός λαού, αποτυπώνει πολιτιστικά και ιστορικά στοιχεία που μεταφέρονται μέσα από τη λογοτεχνία, την ποίηση, τη ζωγραφική,  περιλαμβάνει χαρακτηριστικά που μπορεί να διαμορφώσουν ή να φανερώνουν το χαρακτήρα της κοινωνίας που το βιώνει. Ο τόπος  διαμορφώνεται έντεχνα ή μη από τον άνθρωπο ανάλογα την εποχή, τις ανάγκες της  και την ιδεολογία που τη διέπει. Παραδείγματα υπάρχουν πολλά και στην ιστορία π.χ ο άνθρωπος της πόλης μετέφερε στο εξωστικό τοπίο τη γεωμετρική διάταξη της πόλης. Οι αγροτικοί πληθυσμοί συνθέτουν τοπία που αντικατοπτρίζουν την καθημερινό  τρόπο ζωής τους και μέσω της λαϊκής παράδοσης  εξυπηρετούν τις  ζωτικές ανάγκες τους. Στην σύγχρονη πόλη ο άνθρωπος επιθυμεί την επαναπρόσληψη του φυσικού τοπίου στην πόλη με τις φυτοκοινωνίες του αγροτικού και περιαστικού τοπίου να προσπαθούν να εισέλθουν μέσα σε αυτήν.                                                                                                                                       

Λίμνη Στυμφαλίας

Αντίληψη του τοπίου

Το τοπίο όμως δεν είναι μόνο αυτό που βλέπουμε αλλά και ο τρόπος που το ερμηνεύουμε. Ο άνθρωπος προσλαμβάνει εικόνες αλλά τις επεξεργάζεται διαφορετικά ανάλογα με τα βιώματά του, την εκπαίδευση του, την ηλικία του. Η ταχύτητα αντίληψης και ανάγνωσης του τοπίου έχει σχέση με την παρατήρηση αν είναι άμεση ή όχι, από την κίνηση του ανθρώπου, από την προσοχή την οποία επιδεικνύει, την διάθεσή του, την εποχή,  αλλά και από το ίδιο το τοπίο και τις εναλλαγές του.

Ο τόπος χαρακτηρίζεται από ρευστότητα, υπάρχει μια συνέχεια στη ροή του τόπου, του χρόνου και του φωτός. Χαρακτηριστικά του όπως το ανάγλυφο, το βάθος, το πλάτος του ορίζοντα, το φως, οι σκιές, τα στοιχεία (φυσικά, πολιτιστικά) που το συνθέτουν, αλληλεπιδρούν και το παραλλάσσουν, το κάνουν  αρεστό, πληκτικό, ενδιαφέρον ή αδιάφορο.

Το φυσικό τοπίο σύμφωνα με τον G. Simmel είναι μια απέραντη σύνδεση στοιχείων που εκφράζεται  χωρικά και χρονικά, στη φύση υποστηρίζει δεν υπάρχουν χωριστά κομμάτια, όλα αποτελούν μια ενότητα. Μέσα στην πόλη όμως η επίδραση της αντίληψης του τοπίου διαφέρει, οφείλεται στην αναλογία μεταξύ του ανοιχτού χώρου, του ύψους των κτιρίων και της κλίμακας του σώματος και της ανθρώπινης κίνησης.(Ν. Σαλίγκαρος).  Είναι σαφές ότι  το συναίσθημα αλλάζει όταν ο άνθρωπος κινείται μέσα στην πόλη που περιβάλλεται από ψηλά κτίρια, προσπαθεί να απεγκλωβιστεί  γυρεύοντας  οπτικές φυγές, έχει ανάγκη από σημεία αναφοράς, επιθυμεί να συνδεθεί με φυσικά στοιχεία,  να ζήσει τις εποχιακές εναλλαγές που του προσφέρουν οι χώροι πρασίνου, να βιώσει πολιτιστικά στοιχεία. Στο ύπαιθρο τα συναισθήματα για αυτόν που το βιώνει είναι σίγουρα διαφορετικά από αυτόν που το προσπερνά ταξιδεύοντας, αντίστοιχα και ο άνθρωπος της  υπαίθρου βιώνει το περιβάλλον της πόλης ξέχωρα από τον αστό.

Τοπίο και μνήμη

Το τοπίο μπορεί να αντανακλά την συλλογική αλλά και ιδιωτική μνήμη. Οι τόποι αλλάζουν πολύ αργά, είναι  όμως ζωντανοί κρίκοι ανάμεσα σε αυτό που ήμασταν και σε ότι έχουμε γίνει. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους αισθανόμαστε μια τέτοια βαθιά και προφανώς δυσανάλογη αγωνία όταν ένα αγαπημένο τοπίο μεταβάλλεται ή και θλίψη όταν διαπιστώνουμε ότι το τοπίο που κουβαλάμε  μέσα μας διαφέρει από το πραγματικό.  Ο τόπος μπορεί να εγκλωβίσει τον άνθρωπο ή να τον απελευθερώσει. Στο υποσυνείδητο μας κουβαλάμε μνήμες που μπορεί να μας κάνουν να νιώθουμε καλά και οικεία σε τόπους ολότελα ξένους ή και το αντίθετο. Αναμνήσεις από τα παιδικά χρόνια, όπως και από τα μετέπειτα σημαντικά γεγονότα της ζωής, δένονται με τόπους και κωδικοποιούνται ή μετασχηματίζονται σε σκηνές κινηματογραφικής ταινίας που ανασύρονται σε ανύποπτο χρόνο.

Ιστορικό, πολιτιστικό, φυσικό τοπίο στην πόλη

    Η φυσιογνωμία του τοπίου απειλείται από την τυποποιημένη παγκοσμιοποίηση. Παρόλο που η έννοια της παγκοσμιοποίησης ακούγεται σαρωτική για τις ιδιαιτερότητες ενός τόπου δεν ταυτίζεται με τη συλλογικότητα της κοινωνίας, δρα αποσπασματικά δημιουργώντας συνονθύλευμα έργων. Η ανάδειξη και προστασία φυσικών,  πολιτιστικών και ιστορικών στοιχείων θα διαφυλάξουν  την ταυτότητα  τόπων και κοινωνιών. Η καταγραφή , η γνώση, η παιδεία θα οδηγήσει στην ομαλή εξέλιξή τους. Η κρισιμότητα των καιρών δεν δικαιολογεί σπασμωδικές παρεμβάσεις , αντίθετα επιβάλλει  κινήσεις που θα αναβαθμίσουν το περιβάλλον μας και θα μας βοηθήσουν στην ανάταση της  ψυχολογία μας.

Καταγραφή του τοπίου σημαίνει, προσδιορισμός του χαρακτήρα του, της γεωμορφολογίας του, εντοπισμός τυχόν αξιόλογων ανθρωπογενών ή φυσικών σχηματισμών του, ανάλυση της τοπικής  αρχιτεκτονικής, εντοπισμός σημαντικών στοιχείων που συνθέτουν το συγκεκριμένο φυσικό τοπίο. Θα πρέπει σίγουρα να μελετηθεί ο βαθμός ομοιογένειας και τα ιδιαίτερα μορφολογικά χαρακτηριστικά, οι αναλογίες και η ισορροπία των όγκων, η σχέση ανοιχτών, κλειστών και ενδιάμεσων χώρων, τα ύψη και οι όψεις των κτιρίων,  τα υλικά κατασκευής του δομημένου περιβάλλοντος, η κατάσταση  και η αναλογία των υπαίθριων δημόσιων χώρων, η χλωρίδα, η πανίδα, η διασπορά των στοιχείων του τοπίου μέσα σε αυτό και πολλά άλλα.

Αφού γίνει η καταγραφή και αναλυθούν και αξιολογηθούν όλα τα στοιχεία λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο την αισθητική, αλλά  τη λειτουργικότητα και τα περιβαλλοντικά ζητούμενα, θα ήταν θεμιτό να δοθούν κωδικοποιημένες κατευθύνσεις για τη δόμηση των νέων κτιρίων αλλά και την διαμόρφωση του περιβάλλοντος ιδιωτικών και δημόσιων χώρων. Μια τέτοια προσπάθεια έχει ξεκινήσει από το ΥΠΕΚΑ για παραδοσιακούς οικισμούς σε αρκετούς νομούς στη χώρα. Μένει όταν τελειώσουν αυτές οι μελέτες να θεσμοθετηθούν και να τηρηθούν οι όροι που θέτουν.

Στις μέρες της πραγματικής κρίσης που βιώνουμε επιβάλλεται να κατανοήσουμε την αξία του τοπίου που μας περιβάλλει,  να το προστατέψουμε και να το αναδείξουμε, πρέπει να καταλάβουμε ότι  ποιοτικό τοπίο είναι αυτό που διαθέτει  εντοπιότητα. Ο τουρισμός που διαλαλούμε ότι αποτελεί το βαρύ πυροβολικό της οικονομίας μας  δεν βρίσκεται  μόνο μέσα στα  μεγάλα ξενοδοχεία με τις πισίνες και τους φοίνικες, αλλά θα πρέπει να συνδεθεί με το αυθεντικό, το μοναδικό, το απέριττο ελληνικό τοπίο. Είμαι σίγουρη ότι αυτή η ποιοτική μας στροφή απέναντι στον τόπο μας θα μας αποζημιώσει.

κείμενο- φωτο
Stavroula katsogianni

Αgriculturist - Landscape Architect

H XAΡΤΑ ΤΗΣ ΦΛΩΡΕΝΤΙΑΣ

IΣΤΟΡΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ - Η Χάρτα της Φλωρεντίας (1982)

Εγκρίθηκε από το ICOMOS τον Δεκέμβριο του 1982

Ιστορικοί Κήποι
Κατά τη συνάντηση της Διεθνούς Επιτροπής του ICOMOS-IFLA για τους Ιστορικούς Κήπους στη Φλωρεντία, στις 21 Μαΐου 1981, αποφασίστηκε η σύνταξη μιας Xάρτας για τη διατήρηση των ιστορικών κήπων, η οποία θα έφερε το όνομα της πόλης. Η Χάρτα της Φλωρεντίας συντάχθηκε από την Επιτροπή και εγκρίθηκε από το ICOMOS στις 15 Δεκεμβρίου 1982 ως προσθήκη στη Χάρτα της Βενετίας, όσον αφορά στο συγκεκριμένο αυτό τομέα.

Ορισμοί και Στόχοι
Άρθρο 1
«Ένας ιστορικός κήπος είναι μια αρχιτεκτονική και φυτοκομική σύνθεση που ενδιαφέρει το κοινωνικό σύνολο από ιστορική ή καλλιτεχνική πλευρά». Ως τέτοιο πρέπει να θεωρείται μνημείο.

Άρθρο 2

«Ο ιστορικός κήπος είναι μια αρχιτεκτονική σύνθεση της οποίας τα συστατικά στοιχεία είναι κυρίως φυτικά και ως εκ τούτου ζωντανοί οργανισμοί, που σημαίνει ότι είναι φθαρτοί και ανανεώσιμοι». Επομένως, η εμφάνισή του αντανακλά την αιώνια ισορροπία μεταξύ του ετήσιου κύκλου των εποχών, της ανάπτυξης και της φθοράς της φύσης, και της επιθυμίας του καλλιτέχνη και του τεχνίτη να την κρατήσει για πάντα αναλλοίωτη.

Άρθρο 3

Ως μνημείο, ο ιστορικός κήπος πρέπει να προστατεύεται σύμφωνα με το πνεύμα της Χάρτας της Βενετίας. Ωστόσο, δεδομένου ότι πρόκειται για ένα ζωντανό μνημείο, η διατήρησή του πρέπει να διέπεται από συγκεκριμένους κανόνες οι οποίοι αποτελούν και το θέμα της παρούσας Χάρτας.

Άρθρο 4
Η αρχιτεκτονική σύνθεση του ιστορικού κήπου περιλαμβάνει:
-Το σχέδιο και την τοπογραφία του
-Τη βλάστησή του, συμπεριλαμβανομένων των διαφορετικών ειδών, αναλογιών, χρωματικών σχεδίων, το σχεδιασμό των κενών του χώρων και των αντίστοιχων υψών.
-Τα δομικά και διακοσμητικά του στοιχεία
-Το νερό, ρέoν ή στάσιμο, που αντανακλά τον ουρανό.

Άρθρο 5
Ως έκφραση της άμεσης συγγένειας μεταξύ του πολιτισμού και της φύσης, και ως ένας τόπος ψυχαγωγίας και ανάπαυσης, ο κήπος αποκτά την συμπαντική σημασία μιας ιδεατής εικόνας του κόσμου, ενός «παραδείσου» με την ετυμολογική έννοια του όρου, και επιπλέον αποτελεί μαρτυρία ενός πολιτισμού, της τεχνοτροπίας, της εποχής και συχνά της επινοητικότητας ενός καλλιτέχνη δημιουργού.

Άρθρο 6 

Ο όρος «ιστορικός κήπος» μπορεί εξίσου να ισχύει για τους μικρούς κήπους και τα μεγάλα πάρκα, είτε τα επισήμως οριοθετημένα είτε τα φυσικά τοπία.

Άρθρο 7

Συνδεδεμένος ή όχι με ένα κτήριο, περίπτωση στην οποία αποτελεί αναπόσπαστο συμπλήρωμα του, ο ιστορικός κήπος δεν μπορεί να απομονωθεί από το ιδιαίτερό του περιβάλλον, αστικό ή της υπαίθρου, τεχνητό ή φυσικό.

Άρθρο 8

Μια ιστορική τοποθεσία είναι ένα ιδιαίτερο τοπίο που σχετίζεται με μια αξιομνημόνευτη πράξη, όπως είναι για παράδειγμα ένα μεγάλο ιστορικό γεγονός, ένας γνωστός μύθος, μια επική μάχη, ή το θέμα μιας διάσημης απεικόνισης.

Άρθρο 9
Η διατήρηση των ιστορικών κήπων εξαρτάται από την αναγνώρισή τους και την καταγραφή τους. Απαιτούν αρκετών ειδών ενέργειες, κυρίως συντήρησης, διατήρησης και αποκατάστασης. Σε μερικές περιπτώσεις η ανακατασκευή συνιστάται. Η αυθεντικότητα ενός ιστορικού κήπου εξαρτάται τόσο από το σχεδιασμό του και την αξιολόγηση των επιπλέον μερών του, όσο και από τα διακοσμητικά του στοιχεία και την επιλογή των φυτών ή των ανόργανων υλικών που χρησιμοποιούνται για το καθένα από τα τμήματά του.

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ, ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ, ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Άρθρο 10
Σε κάθε εργασία συντήρησης, διατήρησης, αποκατάστασης ή ανακατασκευής ενός ιστορικού κήπου, ή μέρος του, όλα τα στοιχεία που τον συνθέτουν πρέπει να αντιμετωπίζονται παράλληλα. Ο διαχωρισμός των διαφόρων επεμβάσεων μπορεί να προσβάλει την ενότητα του συνόλου.

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ
Άρθρο 11
Η ανελλιπής συντήρηση του ιστορικού κήπου είναι εξαιρετικής σημασίας. Δεδομένου ότι το κυρίαρχο στοιχείο είναι η βλάστηση, η διατήρηση του κήπου σε αμετάβλητη κατάσταση απαιτεί εξίσου την άμεση αντικατάσταση φυτών, όταν αυτή απαιτείται, και μακροπρόθεσμο προγραμματισμό της περιοδικής ανανέωσης τους (αποψίλωση και μεταφύτευση των ειδών αυτών).

Άρθρο 12 Τα είδη των δέντρων, των θάμνων, των φυτών και των λουλουδιών για να μπορούν να αντικαθίστανται περιοδικά πρέπει να επιλέγονται σύμφωνα με την καθιερωμένη και αναγνωρισμένη πρακτική κάθε βοτανικής και φυτοκομικής περιοχής και με στόχο να εκτιμάται η αρχική ανάπτυξή τους και διατήρησή τους.

Άρθρο 13
Τα μόνιμα ή κινητά αρχιτεκτονικά, γλυπτικά ή διακοσμητικά στοιχεία που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ιστορικού κήπου πρέπει να απομακρύνονται ή να μετατοπίζονται μόνο στην περίπτωση που αυτό είναι επιβεβλημένο για τη συντήρηση ή την αποκατάστασή τους. Η αντικατάσταση ή η αποκατάσταση στοιχείων που απειλούνται από τη φθορά πρέπει να βρίσκεται σε συμφωνία με τις αρχές της Χάρτας της Βενετίας και πρέπει να δηλώνεται η ημερομηνία κάθε πλήρους αντικατάστασής τους.

Άρθρο 14
Ο ιστορικός κήπος πρέπει να διατηρείται σε κατάλληλο περιβάλλον. Οποιαδήποτε αλλαγή του φυσικού περιβάλλοντος, η οποία θα θέσει σε κίνδυνο την οικολογική ισορροπία, πρέπει να απαγορεύεται. Αυτή η φροντίδα είναι κατάλληλη για όλους τους τομείς των υποδομών, είτε εσωτερικών είτε εξωτερικών (αποστραγγιστικά έργα, αρδευτικά συστήματα, οδοί, χώροι στάθμευσης αυτοκινήτων, περιφράξεις, υπηρεσίες φύλαξης, εξυπηρέτηση αναγκών των επισκεπτών κ.λπ.)

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

Άρθρο 15
Καμία εργασία αποκατάστασης, και πάνω απ’ όλα καμία εργασία ανακατασκευής, σε ιστορικό κήπο δεν πρέπει να αναλαμβάνεται χωρίς προηγούμενη ενδελεχή έρευνα για την εξασφάλιση ότι μια τέτοια εργασία θα εκτελεστεί με επιστημονικό τρόπο και θα περιλαμβάνει όλα τα απαραίτητα στάδια, από την εκσκαφή έως την τήρηση αρχείου σχετικού με τον υπό αποκατάσταση κήπο αλλά και με παρόμοιους κήπους. Πριν ξεκινήσουν οι εργασίες, πρέπει να συνταχθεί ένα πρόγραμμα, επί τη βάσει της ήδη γνωστής έρευνας, και πρέπει να υποβληθεί σε μια ομάδα ερευνητών για να το εξετάσουν από κοινού και να το εγκρίνουν.

Άρθρο 16
Η εργασία της αποκατάστασης πρέπει να σέβεται τα διαδοχικά στάδια της εξελικτικής διαδικασίας του κάθε κήπου. Κατά κύριο λόγο, δεν πρέπει να δίδεται προτεραιότητα σε καμία περίοδο έναντι κάποιας άλλης, εκτός από κάποιες σπάνιες περιπτώσεις, όπου ο βαθμός της βλάβης ή της καταστροφής, που επηρεάζει συγκεκριμένα σημεία του κήπου, είναι τέτοιος που να αποφασίζεται η ανακατασκευή του, βάσει των σωζόμενων καταλοίπων ή αδιαμφισβήτητων στοιχείων τεκμηρίωσης. Ειδικότερα, αυτή η ανακατασκευή μπορεί να επιχειρηθεί στα τμήματα του κήπου που βρίσκονται σε εγγύτητα με το κτήριο που περιλαμβάνεται σε αυτόν, έτσι ώστε να αναδεικνύεται η σημασία τους στο σχεδιασμό του κήπου.

Άρθρο 17
Όπου ένα κήπος έχει εντελώς εξαφανιστεί ή δεν υπάρχουν παρά μόνο υποθετικά στοιχεία των διαδοχικών του φάσεων, η ανακατασκευή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ιστορικός κήπος.

ΧΡΗΣΗ
Άρθρο 18Ενώ ο κάθε ιστορικός κήπος έχει σχεδιαστεί για την οπτική απόλαυση και την αξία της περιήγησης, η πρόσβαση σε αυτόν πρέπει να περιορίζεται στο βαθμό που το απαιτεί το μέγεθός του και η ευπάθειά του, έτσι ώστε να διατηρηθεί η φυσική του δομή και το πολιτισμικό του μήνυμα.

Άρθρο 19
Από τη φύση του και τη σκοπιμότητά του, ο ιστορικός κήπος είναι ένα γαλήνιο μέρος που συμβάλλει στην ανθρώπινη επαφή, στην ηρεμία και στη γνώση της φύσης. Η κατανόηση της καθημερινής του χρήσης πρέπει να έρχεται σε αντίθεση με το ρόλο του σε αυτές τις σπάνιες περιπτώσεις όπου φιλοξένει εορταστικές εκδηλώσεις. Ως εκ τούτου, οι συνθήκες της περιστασιακής αυτής χρήσης του ιστορικού κήπου πρέπει να καθορίζονται με σαφήνεια, έτσι ώστε η κάθε τέτοια εκδήλωση να μπορεί η ίδια να υπηρετήσει την ανάδειξη της εικόνας του κήπου, αντί της παραποίησης ή της καταστροφής του.

Άρθρο 20
Ενώ οι ιστορικοί κήποι μπορεί να είναι κατάλληλοι για ήσυχα παιχνίδια ως συμβάντα της καθημερινότητας, πρέπει επίσης να σχεδιάζονται ξεχωριστές περιοχές κατάλληλες για ζωηρά και έντονα παιχνίδια και αθλήματα σε εγγύτητα με τους ιστορικούς κήπους, έτσι ώστε οι ανάγκες της κοινωνίας να ικανοποιούνται χωρίς επιφύλαξη αναφορικά με τη διατήρηση των κήπων και των τοπίων.

Άρθρο 21
Το έργο της συντήρησης και της διατήρησης, του οποίου η επιλογή κατάλληλου χρόνου εκτέλεσής του καθορίζεται από την εποχή του έτους, καθώς και συνοπτικές επεμβάσεις, οι οποίες εξυπηρετούν την αποκατάσταση της αυθεντικότητας του κήπου, πρέπει πάντα να προηγούνται των αξιώσεων για δημόσια χρήση. Όλες οι ρυθμίσεις για την επισκεψιμότητα των ιστορικών κήπων πρέπει να υπόκεινται σε κανονισμούς που να εξασφαλίζουν ότι προστατεύεται το πνεύμα του χώρου.

Άρθρο 22

Εάν ένας κήπος είναι περιφραγμένος, η περίφραξή του δεν πρέπει να απομακρύνεται πριν από τη διερεύνηση όλων των πιθανών συνεπειών που μπορούν να οδηγήσουν σε αλλαγές στην ατμόσφαιρα του και να επηρεάσουν την προστασία του.

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
Άρθρο 23
Είναι καθήκον των αρμοδίων αρχών να εφαρμόσουν, βάσει συστάσεων από πεπειραμένους ειδικούς, τα κατάλληλα νομικά και διοικητικά μέτρα προστασίας για την αναγνώριση, καταγραφή και προστασία των ιστορικών κήπων. Η προστασία τέτοιων κήπων πρέπει να συμπεριλαμβάνεται μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο που καθορίζει τη χρήση της γης και αυτή η πρόβλεψη πρέπει να διατυπώνεται έγκαιρα σε επίσημα έγγραφα σχετικά με τον περιφερειακό και τοπικό σχεδιασμό. Είναι επίσης καθήκον των αρμόδιων αρχών να εφαρμόσουν, βάσει συστάσεων από πεπειραμένους ειδικούς, τα οικονομικά μέτρα τα οποία θα εξυπηρετήσουν τη διαρκή συντήρηση, διατήρηση και αποκατάσταση, και όπου είναι απαραίτητο, την ανακατασκευή των ιστορικών κήπων

Άρθρο 24
Ο ιστορικός κήπος αποτελεί ένα από τα στοιχεία της πολιτισμικής κληρονομιάς του οποίου η επιβίωση, λόγω της φύσης του, απαιτεί εντατική, συνεχή φροντίδα από εξειδικευμένους επιστήμονες. Κατάλληλη μέριμνα πρέπει λοιπόν να ληφθεί για την εκπαίδευση αυτών των ατόμων, είτε πρόκειται για ιστορικούς, αρχιτέκτονες, αρχιτέκτονες τοπίου, κηπουρούς ή βοτανολόγους. Πρέπει επίσης να ληφθεί φροντίδα για την εξασφάλιση ότι υπάρχει τακτική αναπαραγωγή των ποικιλιών των φυτών που είναι απαραίτητα για τη συντήρηση ή την αποκατάστασή του.

Άρθρο 25
Το ενδιαφέρον για τους ιστορικούς κήπους θα πρέπει να προκαλείται από κάθε είδους δραστηριότητα ικανή να εξάρει την πραγματική τους αξία ως μέρους της πολιτισμικής κληρονομιάς, να εξελίξει τη γνώση και την εκτίμησή για αυτούς: προαγωγή της επιστημονικής έρευνας, διεθνής ανταλλαγή και διακίνηση των πληροφοριών, δημοσιεύσεις, συμπεριλαμβανομένων εργασιών προορισμένων για το ευρύ κοινό. Κίνητρα για πρόσβαση του κοινού υπό τους κατάλληλους περιορισμούς και χρήση των μέσων μαζικής ενημέρωσης για την εξάπλωση της συνειδητοποίησης της ανάγκης για τον οφειλόμενο σεβασμό για τη φύση και την ιστορική κληρονομιά. Οι πιο εξέχοντες από τους ιστορικούς κήπους θα πρέπει να προταθούν για να συμπεριληφθούν στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

NOTA BENE
Επιπρόσθετοι όροι που εφαρμόζονται σε ειδικούς τύπους κήπων μπορούν επακολούθως να προσαρτηθούν στην παρούσα Χάρτα με σύντομη περιγραφή των αναφερόμενων ειδικών τύπων.

MOnuMENTA

Η Χάρτα μεταφράστηκε από την Μαρία Κονιώτη

http://www.monumenta.org/

ΒΙΩΣΙΜΗ ΠΟΛΗ...2012μΧ

"Η πόλη" Γ. Ψυχοπαίδης

Ως το 2030, εκτιμάται,ότι  οι αναπτυσσόμενες χώρες  παγκόσμια, θα έχουν τριπλασιάσει την έκταση των πόλεων, ενώ οι ανεπτυγμένες θα τον έχουν αυξήσει κατά 2,5 φορές. Τι μπορεί λοιπόν να κάνει μια πόλη σήμερα, βιώσιμη, σήμερα που έχουν έρθει τα πάνω κάτω, λόγω της κρίσης της οικονομίας, των ανθρωπίνων  σχέσεων, των αξιών και παράλληλα την απειλή της κλιματικής αλλαγής. Ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχει η πόλη που διαμορφώνεται, ώστε οι κάτοικοί της να εξασφαλίζουν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης.

Ο κίνδυνος να μετατραπούν οι ελληνικές μεγαλουπόλεις σε εγκαταλελειμμένες κοινωνίες με όλες τις συνέπειες, είναι μεγάλος. Το κέντρο των πόλεων έχει απαξιωθεί με παρατημένα κτίρια, παραμένει οικονομικά αδύναμο, κενό από χρήσεις, ενώ χαρακτηρίζεται από γκέτο λαθρομεταναστών και τοξικομανών. Εγκληματικότητα, αυτοδικία, πείνα, έλλειψη συνθηκών υγιεινής, φτώχια πλήττουν όλο και περισσότερο τον άνθρωπο της πόλης. Η περιφέρεια που χαρακτηριζόταν από την ευμάρεια των ανώτερων εισοδηματικά τάξεων εμπλουτίστηκε μέσω της οικιστικής ανάπτυξης με τη λεγόμενη μεσαία τάξη η οποία σήμερα, αδυνατεί να στηρίξει οικονομικά την επιλογή της για αποκέντρωση.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, περίπου το 59% του παγκόσμιου πληθυσμού θα κατοικεί σε αστικές περιοχές μέχρι το 2030. Κάθε χρόνο ο αριθμός των ανθρώπων που ζει σε μικρές ή μεγάλες πόλεις αυξάνεται κατά 67 εκατομμύρια κατά μέσον όρο.  Παράλληλα προβλέπεται ότι θα ευνοηθεί η  περιαστική  ανάπτυξη, λόγω εγκατάστασης  ζωνών κατοικίας και οικονομικής δραστηριότητας σε μεταβατικές ζώνες ανάμεσα στις πόλεις και την ύπαιθρο λόγω της φτηνής εργατικής γης αλλά και του μειωμένου  κόστους μεταφοράς του εργατικού δυναμικού στο τόπο εργασίας.

Η διαβίωση μέσα στην πόλη έχει οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική  διάσταση με τους τομείς αυτούς να αλληλεπιδρούν.  Είναι άραγε εφικτό να δοθεί διέξοδο σε όλους τους τομείς, με κατάλληλες πολιτικές επιλογές,  με την οργάνωση των τοπικών κοινωνιών, με τη  βελτίωση  του φυσικού περιβάλλοντος της πόλης, με την δημιουργία εναλλακτικής απασχόλησης και δραστηριοποίησης;

Η παρέμβαση  των επιστημόνων και η διεπιστημονική συνεργασία μπορεί να οδηγήσει σε πιο ολοκληρωμένες λύσεις αντιμετώπισης των δυσκολιών και σχεδιασμού νέων προτάσεων που θα αναζωογονήσουν  τη πόλη. Στις μέρες μας, οι απόψεις των εκπροσώπων του τύπου και οι κομματικές γραμμές ορίζουν τις ζωές των ανθρώπων επιβεβαιώνοντας την έλλειψη δημοκρατίας που χαρακτηρίζει την εποχή μας. Η κοινωνία  έχει πειστεί ότι ίσως μπορεί να αλλάξει τα κακώς κείμενα μέσω του εθελοντισμού, λόγω της πολιτικής ανεπάρκειας, αλλά και της  ελλιπούς παρουσίας  του πνευματικού και επιστημονικού χώρου να στηρίξει τις ανάγκες της ζωής μέσα στη πόλη.

Η πόλη του μέλλοντος μας όμως, είναι μια πόλη που θα βάζει άλλες προτεραιότητες και θα έχει διαφορετική προσέγγιση για την ζωή μέσα σε αυτή και δεν μπορεί παρά να είναι μια πράσινη πόλη με ανθρώπινη κλίμακα. Η ελληνική πολιτεία δεν πείθει ότι «προσπαθεί» να εφαρμόσει φιλοπεριβαλλοντική πολιτική, αναπτύσσει  φοροεισπραχτικούς μηχανισμούς, επιβάλλει πρόστιμα και βάζει τον πολίτη να πληρώνει για αποσπασματική ενεργειακή αναβάθμιση.  Οι ειδικοί επιστήμονες από δημιουργικοί σχεδιαστές και μελετητές του δομημένου περιβάλλοντος, άλλοτε μετατρέπονται  σε απονευρωμένους  γραφειοκράτες πιστοποίησης, άλλοτε  σε εκφραστές της παγκοσμιοποιημένης  αισθητικής και λογικής.

Έχουμε ανάγκη από μια πόλη ζωντανή, ασφαλή που θα μας γεμίζει ενέργεια, θα μας οδηγεί μέσα από πράσινους δρόμους, θα μας ταξιδεύει σε μονοπάτια πολιτισμού, θα μας συνδέει με το ιστορικό παρελθόν μας,  θα μας συσπειρώνει γύρω από αλληλέγγυες γειτονιές.

Οι ελεύθεροι χώροι και οι χώροι πρασίνου μπορούν να λειτουργήσουν σαν ομφαλοί μιας τέτοιας πόλης, ως χώροι συνάθροισης που θα προσφέρουν  ανθρώπινη επαφή, ψυχαγωγία, χαλάρωση, πολιτισμό, άθληση. Από το central park της Νέας Υόρκης ξεκίνησε το «Shakespeare in the park» από μια ομάδα ηθοποιών που δίνει παραστάσεις, και έχει εξαπλωθεί σε πολλές χώρες γιατί βρήκε μεγάλη ανταπόκριση από τον κόσμο.

Η κακή ψυχολογία των κατοίκων, το άγχος, οι καταθλιπτικές συμπεριφορές μπορούν να απαλυνθούν μέσα σε ένα πιο πράσινο περιβάλλον. Η επαναπρόσληψη του φυσικού τοπίου στην πόλη με τις φυτοκοινωνίες του αγροτικού και περιαστικού τοπίου να εισέρχονται μέσα σε αυτήν, δημιουργεί συναισθήματα ελευθερίας και ισορροπίας  στον άνθρωπο της πόλης.

Οι ελεύθεροι χώροι υπό προϋποθέσεις και μετά από μελέτη μπορούν να διατεθούν για παραγωγή τροφής (λαχανικά, φρούτα). Η αστική λαχανοκομία δεν είναι κάτι καινούργιο, έχει δοκιμαστεί σε πολλές διαφορετικές κοινωνίες. Απαιτεί  πολύ προσεκτικούς χειρισμούς όμως, για να μην απογοητευτούν οι αστοί γεωργοί  και καταλήξει μια ουτοπία. Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι την πρόθεση αλλά ούτε και την ικανότητα να καλλιεργήσουν τη γη. Θα πρέπει να γίνεται από αυτούς που εκδηλώνουν ενδιαφέρον, με συγκεκριμένο λειτουργικό καθεστώς, με τη στήριξη γεωπόνου κατά  τη διάρκεια της παραγωγικής διαδικασίας.

 Πολύ μεγάλη σημασία πρέπει να δοθεί στην αειφορία των αστικών αυτών οικοσυστημάτων. Τα υποβαθμισμένα και ασταθή οικοσυστήματα της πόλης μπορούν να αποκτήσουν ζωή  με τη δημιουργία προϋποθέσεων για την αύξηση της βιοποικιλότητας και με   προσπάθεια να γίνουν πιο ισορροπημένα και  αυτότροφα με την έννοια του περιορισμού των εξωτερικών εισροών προς αυτά. Επίσης μεγάλη συμβολή στη εξυγίανση του αστικού περιβάλλοντος θα μπορούσαν να προσφέρουν τα περιαστικά οικοσυστήματα που λόγω πυρκαγιών, ή ανθρώπινων παρεμβάσεων έχουν χάσει τη σημασία τους.

Το καθαρό περιβάλλον, ο καθαρός αέρας, είναι προϋπόθεση για την καλή υγεία των κατοίκων. Η συγκράτηση ρύπων και σωματιδίων από τα δέντρα έχει σημαντικό αντίκτυπο στο επίπεδο ζωής. Τόσο το πράσινο όσο και η χρήση εναλλακτικής μετακίνησης (ποδήλατο, περπάτημα) βοηθάει προς αυτή την κατεύθυνση.

Οι αστικές αναπλάσεις καλούνται να δώσουν λύσεις και να ξορκίσουν το κακό, σε υποβαθμισμένες περιοχές της πόλης. Θα μπορούσαν να φέρουν καλά αποτελέσματα, όταν δεν θα εμπλέκονται τοπικά συμφέροντα με ψηφοθηρικές απαιτήσεις, όταν αντιμετωπίζονται διεπιστημονικά, σαν ένα σύστημα πολυπαραγοντικό  που επαναπροσδιορίζει τις χρήσεις  του και ακολουθεί αρχές πιο φιλικές για τον άνθρωπο.

Η μείωση της κατανάλωσης της ενέργειας είναι εφικτή ακολουθώντας κανόνες βιοκλιματικού σχεδιασμού, της εκμετάλλευσης του ήλιου, του αέρα, του νερού, του εδάφους, της  επανάχρησης υλικών. Άλλωστε η εξοικονόμηση ενέργειας έχει και οικονομικό αντίκτυπο τόσο σαν αποτέλεσμα όσο και στην επιχειρηματική ανάπτυξη πράσινων εφαρμογών. Τα ανταποδοτικά οφέλη για την κοινωνία που αποδέχεται τον εναλλακτικό αυτό τρόπο λειτουργίας είναι τεράστια.

Κάποιοι μπορεί να σκεφτούν γνωστά όλα αυτά αλλά πως μπορούν να γίνουν πράξη και ειδικά σήμερα που υπάρχει οικονομική στενότητα και πολιτική αβουλία. Η ιστορία έχει δείξει ότι όταν μια κοινωνία ξεκινά να ονειρεύεται, να θέτει στόχους, να ξέρει που θέλει να φτάσει και το γιατί, τότε θα βρει τον τρόπο. Απλά θα πρέπει να αφυπνιστεί, να πιστέψει στη δύναμή της και να μην φοβάται να διεκδικεί. Όσο για την πολιτική και τους πολιτικούς μάλλον θα αναγκαστούν να ακολουθήσουν  τις ανάγκες της κοινωνίας,  γιατί αλλιώς θα κινδυνεύσουν να μείνουν στο περιθώριο.

Κατσογιάννη Σταυρούλα

Γεωπόνος - Αρχιτέκτων τοπίου