"Ο έφεδρος Στρατιώτης Κ. Κασσιός όχι μόνο δεν παραδίδει τα όπλα του, (την εμπειρία του, τη γνώση του, την παιδεία του) αλλά τα διαθέτει για το κοινό καλό.

Τον ευχαριστώ όχι μόνο, για αυτά που λέει, αλλά και για αυτά που δεν λέει, γιατί σαν δάσκαλος αναλαμβάνει ευθύνες, δίνει το προσωπικό παράδειγμα και πρωτοπορεί όχι μόνο μπροστά στα έδρανα των φοιτητών του αλλά έξω στη κοινωνία. Έχουμε ανάγκη τέτοιους δασκάλους."
Κατσογιάννη Σταυρούλα

ΔΙΑΤΗΡΏΝΤΑΣ ΤΗΝ "ΕΦΕΔΡΕΙΑ" .... ΜΑΧΙΜΗ

 «Εφεδρεία», διαβάζουμε στο  Λεξικό Μπαμπινιώτη , ότι εκτός των άλλων, σε ένα από τα λήμματα  σημαίνει  μεταφορικά και    ‘οτιδήποτε φυλάσσεται για να χρησιμοποιηθεί σε περίπτωση ανάγκης’. Σε όλους όμως τους στρατευθέντες άρρενες στη χώρα μας η λέξη ‘εφεδρεία και έφεδρος’  είναι συνδεδεμένη με μνήμες από τη στρατιωτική τους θητεία που να θυμίζει άλλοτε καψώνι!!  με σωματική ταλαιπωρία και άλλοτε με νεκρό και ανούσιο χρόνο  . Για τις περιόδους όμως δοκιμασίας του Έθνους μας η λέξη ‘έφεδρος και εφεδρεία’ είναι συνυφασμένη με αγώνες, με ηρωικές πράξεις και με θυσίες από τους υπηρετούντες . Ιδού λοιπόν η απορία που σήμερα πηγάζει από την πανθομολογούμενη επικείμενη ‘υπαλληλική εφεδρεία’. Που θα πρέπει λοιπόν να κατατάξουμε τη σημερινή  εφεδρεία; Στην ανούσια στρατιωτική θητεία –των τρείς και μία έμεινε, των  ημερών αναμονής της απόλυσης- ή στη μάχιμη ιστορική περίοδο των αγώνων των εφέδρων; Η απάντηση έχει  αμφισημία για την ιδιόμορφη τούτη εφεδρεία.  Και ανούσια αναμονής  είναι και μάχιμη επιβίωσης θα αποδειχτεί.

Όπως όμως όλα τα λάθη των κρατούντων στις μέρες μας που με το ‘πιστόλι των δανειοδοτών μας στον κρόταφο εν μια νυκτί αποφασίζουν’ δεν έχει προβλεφθεί κανένα πρακτικό σενάριο για τις ‘ταξιαρχίες ‘ των σχεδιαζόμενων να έφεδροποιηθούν’ υπαλλήλων πριν τους δοθεί το φύλλο …πορείας εκτός υπηρεσίας.

Βέβαια σχεδιάζεται να απελευθερωθούν τα ‘φρουτάκια’ και οι ‘κουλοχέρηδες’ και θα πολλαπλασιαστεί και η πελατεία στα ‘ελληνικά καφενεία’ αλλά αυτό αρκεί;  Έχουν άραγε σκεφτεί ή σχεδιάσει κάτι άλλο γι αυτούς τους ανθρώπους προκειμένου  να τους γεμίσουν τον άδειο  χρόνο  τους και να αποφύγουν την αναμενόμενη ψυχολογική τους κατάπτωση αν δεν βρουν –το ποιο πιθανόν – άλλη επαγγελματική  απασχόληση και θα οδηγηθούν στη σύνταξη;

Θα σχολιάσουμε παρακάτω μερικές πρακτικές ιδέες και εφαρμογές εύκολα και με μικρές δαπάνες υλοποιήσιμες που θα μπορούσαν από τώρα να προετοιμαστούν για να δεχτούν αυτούς τους ‘εφέδρους ‘ που η πολιτική απρονοησία και αστοχίες του παρελθόντος  αλλά και του παρόντος τους αποστρατεύει αδόξως .

Μια λοιπόν πρόταση που πολλαπλά μπορεί να βοηθήσει οικονομικά αλλά και να στηρίξει ψυχολογικά τους ‘νεοεφέδρους’ θα είναι η δημιουργία σε κοινόχρηστη δημοτική ή δημόσια έκταση των κήπων ‘των εφέδρων’. Τι είναι αυτό; Πολύ απλά .Οι ΟΤΑ σε συνεργασία με υπηρεσίες του Δημοσίου σε εκτάσεις προσπελάσιμες και όχι υποχρεωτικά μέσα στην πόλη αλλά σε περιαστικό χώρο ,να διαμορφώσουν  επιφάνειες και με κατάλληλη υποδομή ικανές να δεχθούν καλλιέργειες οπωροκηπευτικών , λουλουδιών , αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών . Τις εκτάσεις αυτές μέσα από ένα σύστημα διανομής αφού τις διαιρέσουν σε μικρά τμήματα των  20-50 τετραγωνικών μέτρων να τις εκχωρήσουν έναντι ελάχιστου κόστους στους δικαιούχους ‘εφέδρους’ δημότες τους. Με τον τρόπο αυτό οι ‘έφεδροι’ θα  έχουν πέραν από μια ευχάριστη απασχόληση  ,θα έχουν επικοινωνία με τους άμεσα γείτονές τους ‘κηπουρούς’, θα προσκομίζουν  για τη δική τους αλλά και της οικογένειας τα δικής τους παραγωγής  λαχανικά και  οπωρικά και άρα θα έχουν οικονομικό όφελος.

Μια άλλη ευχάριστη ενασχόληση θα μπορούσε να είναι η εθελοντική παρουσία των ‘εφέδρων’ κατοίκων της γειτονιάς στους παιδότοπους  της περιοχής τους για εποπτεία αλλά και ασφάλεια των μικρών φίλων στις ώρες του παιχνιδιού τους.

Θα βοηθούσε  ακόμα οι ΟΤΑ να καταρτίζουν μηνιαίους καταλόγους με δραστηριότητες κοινωνικού και ειδικού ενδιαφέροντος που να ανακοινώνονται και να αναρτώνται στο διαδίκτυο για ενημέρωση , όπου να εμφανίζονται οι περιπτώσεις εθελοντικής συμμετοχής και με τα ανάλογα κατά περίπτωση προσόντα που απαιτούνται έτσι ώστε οι ‘έφεδροι ‘ να συμμετέχουν αν το επιθυμούν και γιατί όχι;

Τέλος θα άξιζε η πολιτεία να δημιουργήσει μοναδική  ηλεκτρονική πύλη και ειδικό λογισμικό αφιερωμένα ειδικά στους  ‘νεοεφέδρους’. Εκεί  κατά  γεωγραφική περιοχή ή και ειδικότητα να αναρτώνται οι ευκαιρίες σε εθνικό αλλά και ευρωπαϊκό επίπεδο για απασχόληση, επικοινωνία και συνεργασίες . Θα ήταν μια ακόμα μορφή πρόνοιας και κρατικής συμπαράστασης αν σε κάθε ‘έφεδρο’ του δίνονταν με την αποχώρησή του ,σαν αναγνώριση της προσφοράς του στα κοινά και ένας ‘φτηνός  ηλεκτρονικός υπολογιστής’ με δυνατότητα ασύρματης σύνδεσης και internet για να τον συνοδεύει στις καθημερινές αναζητήσεις του .

Με τις παραπάνω πρακτικές υποδείξεις που σίγουρα υπάρχουν και άλλες σκέψεις ,μπορεί να κατορθώσουμε σε τούτους τους δύσκολους οικονομικούς καιρούς –πολέμου- που η χώρα μας περνάει να κάνουμε τον ορισμό του ‘Εφέδρου’ αντί βάρους και προβλήματος  να γίνει κατά το Λεξικό ‘σαν τη δύναμη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί  σε περίπτωση ανάγκης’ . Και ανάγκες σίγουρα θα υπάρξουν για τον τόπο  στο μέλλον. Τότε ας κάνουμε κάτι από τώρα γιαυτούς που σήμερα οδηγούνται στην  εφεδρεία . Σίγουρα θα τους χρειαστούμε στο μέλλον.

Κώστας Κασσιός

Ομότιμος Καθηγητής ΕΜΠ

ΠΡΑΣΙΝΗ ΣΤΕΓΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Το παρακάτω άρθρο έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό  "Green building"
Ένα ζωντανό σχολείο, ένα σχολείο που αναπνέει, που δεσμεύει τα στοιχεία της φύσης το φως το νερό, τον αέρα και τα χρησιμοποιεί προς όφελος των χρηστών του και του κτηρίου, και παράλληλα  ένα σχολείο που θα αποτελέσει πρότυπο περιβαλλοντικής διαδραστικότητας, αυτό ήταν το ζητούμενο τόσο στην αρχιτεκτονική όσο και στη φυτοτεχνική μελέτη που εκπονήθηκαν από  το γραφείο μας σχεδιάζοντας το φυτεμένο δώμα στο 11ο δημοτικό σχολείο της Ηλιούπολης.

Η θέση του φαινομενικά δεν καθιστά απαραίτητη την εφαρμογή της τεχνικής του φυτεμένου δώματος μιας και από το συγκεκριμένο σχολείο δεν λείπει το πράσινο. Η ίδια του η θέση όμως με μια άλλη λογική υποδηλώνει ότι είναι απαραίτητο να ενσωματωθεί το σχολείο στο ευρύτερο περιβάλλον του Υμηττού και της γειτονιάς του και να αποτελέσει σημείο αναφοράς για αυτήν.

ΥΠΑΡΧΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Το δώμα αποτελείται από τρία κυρίως τμήματα που τα χωρίζουν δύο παραλληλόγραμμες επιφάνειες που τις ορίζουν ανεστραμμένα δοκάρια  Σε καθένα από τα τρία τμήματα υπάρχουν οι κυβικές απολήξεις από τις κολώνες που στηρίζουν το κτήριο. Το δώμα δεν σκιάζεται από κοντινό κτήριο. Υπάρχουν οπτικά ανοίγματα προς το νότο,  νοτιοανατολικά γειτνιάζει με αλσύλλιο, ανατολικά του δώματος υπάρχουν πολυκατοικίες ενώ βορειοδυτικά του δώματος υπάρχει πυκνή δόμηση. Το υπάρχων στηθαίο είναι από μπετόν και έχει ύψος ένα μέτρο. Στο δώμα  η πρόσβαση είναι εφικτή μέσω μιας καταπακτής διαστάσεων 50Χ50 με φορητή σκάλα. Το δώμα είναι μονωμένο και η απορροή των νερών  επιτυγχάνεται μέσω υδρορροών που καλύπτονται από σχάρες λαμαρίνας. 

Κάτοψη της πρότασης

 ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΕΠΙΔΙΩΞΕΙΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Στόχος της προτεινόμενης διαμόρφωσης είναι α) η δημιουργία ενός ενιαίου χώρου που θα αποτελείται από  τρεις   μικρότερους,  που θα εξυπηρετούν  διαφορετικές λειτουργίες  και ανάγκες  β) η  ένταξη και η ενσωμάτωση του κτηρίου στο  γύρω φυσικό περιβάλλον γ) η προστασία του κτηρίου εξασφαλίζοντας του καλύτερη θερμομόνωση, υγρομόνωση, ηχομόνωση και δ) η εξοικονόμηση ενέργειας. Καθοριστικό ρόλο για την υιοθέτηση της προτεινόμενης διαμόρφωσης αποτέλεσε η ευχάριστη και ασφαλής παραμονή και κίνηση των μαθητών στο χώρο του Δώματος. Τραβήχτηκαν γραμμές, ξεκάθαρες ευθείες, που σπάνε κατά διαστήματα ώστε η κίνηση να είναι συνεχής αλλά όχι ρευστή. Δόθηκε ιδιαίτερη σημασία στην περιφερειακή φύτευση για λόγους προστασίας, ενώ επιλέχτηκαν φυσικά υλικά ξύλο, βότσαλο, φλοιός πεύκου, συστατικά που θα αποτελέσουν τον καμβά για την αποτύπωση της βλάστησης.

Απαραίτητη προϋπόθεση, για την σωστή κατασκευή του φυτεμένου δώματος είναι η εφαρμογή της σύγχρονης ολοκληρωμένης τεχνολογίας εγκατάστασης πολυεπίπεδης διαστρωμάτωσης φυτεμένου δώματος εκτατικού τύπου (extensive greenroof), σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές κατασκευής φυτεμένων δωμάτων FLL Guidelines-2002 τις προδιαγραφές της ΠΕΕΓΕΠ (Πανελλήνιας Ένωσης Επαγγελματιών Γεωπόνων Έργων Πρασίνου) και την ευρωπαική νομοθεσία CPV 45112714-3(LANDSCAPING WORK FOR ROOF GARDENS).

Λεπτομέρεια από το ρυάκι

Η ΦΥΤΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ

 Το δώμα θα είναι  εκτατικού τύπου,  ώστε να ελαχιστοποιείται το μόνιμο φορτίο, που φτάνει στα όρια του ημιεντατικού περιμετρικά, στο περιφερειακό παρτέρι  με πυκνή θαμνώδη φύτευση εν είδη φυτικής περίφραξης, ώστε να εξασφαλίζεται επιπλέον προστασία για τους μαθητές.

Η επιλογή κατά κύριο λόγο του δώματος εκτατικού τύπου θεωρείται πιο ασφαλής όσον αφορά στο μόνιμο φορτίο το οποίο είναι της τάξης των 120 kg/m2 (κορεσμένο φορτίο), επιτρέποντας κατ’ αυτό τον τρόπο μεγαλύτερο εύρος κινητών φορτίων λαμβάνοντας υπόψη ως ανώτατο όριο τα 500kg/m2 σύμφωνα με τη στατική μελέτη του κτιρίου.

Περιμετρικά το μεγαλύτερο πάχος του εδαφικού υποστρώματος  μας δίνει τη δυνατότητα φύτευσης ψηλότερων θάμνων και  μικρών δένδρων. Ειδικό υπόστρωμα ανάπτυξης φυτικού υλικού κατάλληλο για φυτεμένα δώματα εκτατικού τύπου ιδιαίτερα ελαφρύ με διαβαθμισμένη κοκκομετρία και ειδική σύσταση από ανακυκλωμένα ανόργανα και οργανικά υλικά ώστε να ευνοεί τον εφοδιασμό των φυτών με τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την ανάπτυξη τους την ταχύτατη αποστράγγιση του πλεονάζοντος νερού και τον αερισμό του ριζικού συστήματος των φυτών ακόμα και σε συνθήκες πλήρους κορεσμού.

Ο χώρος χωρίζεται σε τρία τετράγωνα ίσων διαστάσεων καθένα εκ των οποίων θα έχει διαφορετικό χαρακτήρα και θα εξυπηρετεί διαφορετικό σκοπό και λειτουργία, ενώ ταυτόχρονα προβλέπονται στοιχεία ενοποίησης τους ώστε να υπάρχει μια ενιαία δομή.

Στο  μεσαίο τετράγωνο, στο κέντρο, η φύτευση είναι χαμηλή, δεν είναι άλλο από ένα λιβάδι με αγριολούλουδα  έτσι ώστε να επιτυγχάνεται η αίσθηση ελέγχου όλου του υπόλοιπου χώρου, να υπάρχουν οπτικές διαφυγές στον περιβάλλοντα αστικό ιστό και ταυτόχρονα να δημιουργείται η διάθεση για παραμονή στο συγκεκριμένο χώρο.   Το τμήμα αυτό λειτουργεί ως χώρος συγκέντρωσης  και ως χώρος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για τα παιδιά για αυτό το λόγο τοποθετείται πέργκολα στα ανατολικά και τραπεζαρία.

Στο Ν-ΝΑ μέτωπο του Δώματος δημιουργείται ένας Λαχανόκηπος για 12 ομάδες παιδιών.  Στη Β-ΒΔ πλευρά, προτείνεται να φυτευτούν κυρίως αρωματικά, ενώ  προβλέπεται και παρτέρι φύτευσης βολβών ανοιξιάτικων και φθινοπωρινών. Όλοι οι παράγοντες που επιδρούν στην ανάπτυξη των φυτών συνδέονται, αλληλοεξαρτώνται, αντιμετωπίζονται συνολικά και με σεβασμό.

Οι μαθητές με την κατάλληλη καθοδήγηση  θα αποφασίζουν για την εναλλαγή των καλλιεργειών, θα παρατηρούν, θα καταγράφουν και θα φροντίζουν τα φυτά, θα τυποποιούν και θα αποφασίζουν για τον τρόπο διάθεσης των προϊόντων. Ο ρόλος της βλάστησης είναι καθοριστικός γιατί θα διδάξει τους μαθητές έννοιες όπως την εποχικότητα, την αξία της ζωής, τη φθορά της ύλης, την ανακύκλωση της ενέργειας, θα τους μάθει να συνεργάζονται, να διαχειρίζονται καταστάσεις, να συνεκτιμούν παράγοντες, να αναπτύσσουν κριτική σκέψη, να αποφασίζουν.

ΚΑΤΣΟΓΙΑΝΝΗ  ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ

γεωπόνος- αρχιτέκτων τοπίου

ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΓΚΑΖΙ

Η τεχνόπολις στο΄Γκάζι αποτελεί παράδειγμα μετατροπής που αξιοποιεί και αναδεικνύει το προυπάρχον. Νέο και παλιό λειτουργούν μαζί σαν ένα και προσφέρουν στους Αθηναίους πολιτισμό, αισθητική και ιστορία. Αυτό συμβαίνει όταν η δημοτική αρχή έχει στόχους,  όραμα και "εκμεταλλεύεται" τις δυνατότητες και το δυναμικό που κατέχει.

Γκάζι... κυριακάτικο σούρουπο μετά από βροχή

Κατσογιάννη Σταυρούλα

γεωπόνος - αρχιτέκτων-τοπίου

Στ΄ Αναπλιού τα μέρη

Βαπόρι στολισμένο βγαίνει στα βουνά

κι αρχίζει τις μανούβρες "βίρα - μάινα".

·

 Την άγκυρα φουντάρει στις κουκουναριές

φορτώνει φρέσκο αέρα κι απ' τις δυο μεριές.

Είναι από μαύρη πέτρα κι είναι απ' όνειρο

κι έχει λοστρόμο αθώο, ναύτη πονηρό.

·

Από τα βάθη φτάνει τους παλιούς καιρούς,

βάσανα ξεφορτώνει κι αναστεναγμούς

·Έλα Χριστέ και Κύριε, λέω κι απορώ,

τέτοιο τρελό βαπόρι τρελοβάπορο,

·

Χρόνους μας ταξιδεύει, δε βουλιάξαμε,

χίλιους καπεταναίους τους αλλάξαμε.

·

Κατακλυσμούς ποτέ δε λογαριάσαμε,

μπήκαμε μες στα όλα και περάσαμε.

·

Κι έχουμε στο κατάρτι μας βιγλάτορα

παντοτινό τον Ήλιο τον Ηλιάτορα

Έλα Χριστέ και Κύριε, λέω κι απορώ,

τέτοιο τρελό βαπόρι τρελοβάπορο

Κι έχουμε στο κατάρτι μας βιγλάτορα

παντοτινό τον Ήλιο τον Ηλιάτορα.

ποίημα "Το Τρελοβάπορο"

Oδυσσέας Ελύτης

Φωτο

Katsogianni Stavroula

ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΖΩΗ

 Την ψυχολογία του μυρμηγκιού προσπαθούν να μας κάνουν να ενστερνιστούμε, οι ευρωπαίοι Φίλοι μας και οι όχι και τόσο Ανίκανοι πολιτικοί μας, που μια χαρά καταφέρνουν να μην τους απογοήτευουν κάθε φορά, την τελευταία στιγμή, εκβιάζοντας, απειλώντας, κοροϊδεύοντας, απαξιώνοντας έναν ολόκληρο λαό.

Εφαρμόζουν  σύγχρονες τεχνικές του μάνατζμεντ, βομβαρδίζοντας την κοινωνία με τόσα μέτρα και αλλαγές  που την  καθιστούν αδύναμη  να αντιδράσει,  πιστεύοντας ότι είναι μάταιο.  Όλα καλά μέχρι τώρα. Τα μυρμήγκια δουλεύουν, μαζεύουν και τα  τελευταία ψίχουλα και τα δίνουν χωρίς πολλές πολλές τσιριμόνιες, γιατί voμίζουν ότι μπορούν εύκολα να τους λιώσουν. Η κοινωνία των μυρμηγκιών όμως έπιασε το πάτο, οι πολίτες καταλαβαίνουν ότι δεν έχουν τίποτα άλλο να χάσουν, δεν τους φοβίζει ο όρος χρεοκοπία, γιατί έχουν ήδη χρεοκοπήσει.

        Η ανοχή μας και οι φόβοι μας, τους έδωσαν το δικαίωμα να βάλουν χέρι στη τσέπη μας, την υγεία μας, τη ζωή μας, τη ζωή των παιδιών μας. Και ενώ την άνοιξη μας ανακοινώθηκε ότι για εκπαιδευτικούς λόγους θα καταργηθούν 1056 σχολεία, το Σεπτέμβρη  πληροφορηθήκαμε όλοι, ότι τη νέα σχολική χρονιά  δεν θα μοιραστούν βιβλία στα σχολεία  και  κανείς δεν αντιδρά. Δεν μιλούν οι δάσκαλοι,  δεν μιλούν οι γονείς, μια ολόκληρη κοινωνία το καταπίνει και αυτό.

      Αγαπητοί συντοπίτες η δικιά μου οργή ξεχείλισε, όχι γιατί θυμάμαι ότι ο παππούς μου δεν πήγε στο γυμνάσιο επειδή αδυνατούσε να πληρώσει τα βιβλία του, ούτε γιατί ο πατέρας  μου περπατούσε δύο ώρες την ημέρα για να καταφέρει να φτάσει στο σχολείο, αλλά γιατί η μόρφωση των παιδιών μας είναι η ελπίδα μας για να ξεφύγουμε και δεν θα πρέπει να επιτρέψουμε σε κανέναν να κάνει εκπτώσεις στην εκπαίδευσή τους.

Κατσογιάννη Σταυρούλα

Γεωπόνος – αρχιτέκτων τοπίου

TIERGARDEN, 50 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

Φωτο 1. Μέρος του πάρκου από ψηλά

Το παλαιότερο και το μεγαλύτερο (2,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα), δημόσιο πάρκο στο Βερολίνο, το Tiergarten είναι ένας ελκυστικός προορισμός για τους ντόπιους και τους επισκέπτες  της πόλης.

Το  Tiergarten κατασκευάστηκε τον 17ο αιώνα,  ως πάρκο για  κυνήγι από τον Friedrich I Για πολλά χρόνια, ωστόσο, το πάρκο δεν ήταν ανοικτό για το κοινό. Ο Friedrich II (1712 - 1786), δεν είχε το ίδιο ενδιαφέρον για το κυνήγι και έτσι άνοιξε τις πύλες του πάρκου για το κοινό του  Βερολίνου αφού ανέθεσε στο George von Wenzeslaus Knobelsdorff  την ανακατασκευή του πάρκου προσθέτοντας μπαρόκ στοιχεία. Έναν αιώνα μετά το πάρκο απέκτησε  αγγλική ατμόσφαιρα  από τον Peter Joseph Lenné.

φωτο2. Το κατεστραμένο πάρκο μετά το Β΄Παγκόσμιο πόλεμο

Το 1844 εγκαταστάθηκε μέσα στο κήπο ο ζωολογικός κήπος του Βερολίνου, που φιλοξενούσε χιλιάδες ζώα και αποτελούσε τόπο διασκέδασης και χαλάρωσης για μικρούς και μεγάλους.

Δυστυχώς, το πάρκο αποδεκατίστηκε κατά τη διάρκεια του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου, για να αντιμετωπίσουν το κρύο οι Βερολινέζοι. Τα δέντρα  κόπηκαν και χρησιμοποιήθηκαν ως καυσόξυλα για να θερμάνουν τα σπίτια, τα περισσότερα από τα ζώα  χάθηκαν.

Μετά το  1955, ωστόσο, η τοπική αυτοδιοίκηση έκρινε σκόπιμο να αρχίσει την αποκατάσταση του Tiergarten,  τα δέντρα, οι θάμνοι, και τα φυτά αντικαταστάθηκαν, καινούργια μονοπάτια χαράχτηκαν, και νέα αξιοθέατα προστέθηκαν.

Σήμερα  το πάρκο, σχεδόν 50 χρόνια μετά τη φύτευσή του,  παραμένει δημοφιλής προορισμός με δασικό χαρακτήρα, ξέφωτα, λίμνες, γλυπτά, μονοπάτια  που δίνουν τη δυνατότητα   για  περίπατο, για ποδηλασία, τρέξιμο και για χαλάρωση.

Φωτο 3. Τμήμα από το μνημείο του Σοβιετικού στρατού.

 κείμενο - φωτο 3

Κατσογιάννη Σταυρούλα

γεωπόνος - αρχιτέκτων τοπίου

ΟΙ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΚΗΠΟΙ ΤΗΣ ΛΙΓΟΥΡΙΑΣ

H Λιγουρία βρίσκεται ανάμεσα στην Προβηγκία και την Τοσκάνη, κατά μήκος ενός στενού παραθαλάσσιου μακρόστενου κομματιού. Οριοθετείται από ένα τοξοειδές σχήμα βουνών όπου η αλυσίδα από τις Άλπεις και τα Απέννινα συναντιούνται.

Η περιοχή χωρίζεται σε δύο μέρη τη δυτική και ανατολική Ριβιέρα και αποτελεί το νοτιότερο τμήμα της βόρειας Ιταλίας. Χαρακτηρίζεται από μια σειρά από πεδιάδες και ψηλές βραχώδεις ακτές με λίγα ήσυχα ρυάκια. Λόγω του ορεινού όγκου υπάρχει δυσκολία στην επικοινωνία ανάμεσα σε διαφορετικές περιοχές.

Tο Μεσαίωνα με την ανάπτυξη της ναυτιλίας η περιοχή έγινε  σημείο συνάντησης μεταξύ ανατολής και δύσης. Ιστορικά, πολιτικά γεγονότα και εμπορικές συμφωνίες, παρίστανται μάρτυρες της συνέχισης του ρόλου της Λιγουρίας σαν σημείο επαφής ανάμεσα σε ποικιλία πολιτισμών. Οι  κάτοικοι της Λιγουρίας πήραν μέρος στην εξερεύνηση νέας γης και μαζί με τον Χριστόφορο Κολόμβο ήταν υπεύθυνοι για την ανακάλυψη της Αμερικής.

Η έλλειψη όμως κατάλληλης γης για καλλιέργεια ώθησε τους κατοίκους της Λιγουρίας να εκμεταλλευτούν τους λίγους πόρους που είχαν και στο πέρασμα των αιώνων οι πλαγιές των λόφων άλλαξαν. Οι βράχοι κόπηκαν και οι πέτρες χρησιμοποιήθηκαν να χτιστούν ξερολιθιές, οι ταράτσες γεμίστηκαν με χώμα, τα αρδευτικά συστήματα βελτιώθηκαν, η διαμόρφωση  των βουνών έγινε σε  διαδοχικές  στενές λουρίδες , πεζούλες.

Το ιδιαίτερα ήπιο κλίμα του χειμώνα και η επαφή με την ανατολή έκανε αγαπητή την καλλιέργεια δέντρων, λαχανικών και λουλουδιών από ανατολικές χώρες και αμέσως μετά δημιουργήθηκε το ενδιαφέρον για την εξαγωγή τους.

Τα κλιματικά χαρακτηριστικά της περιοχής επιδρούν στην διάπλαση των κήπων όσο και οι πολιτικοί και κοινωνικοί παράγοντες.  Μετά την Αραβική εισβολή τον 10ο αιώνα και την εγκαθίδρυση της Γένοβας  η παλιά τάξη των λόρδων αντικαταστάθηκε από μια νέα τάξη εμπόρων και τραπεζιτών όπου έφτιαξαν παλάτια στις πόλεις και βίλες στην εξοχή. Το γεγονός αυτό τροποποίησε τον αστικό και περιαστικό κήπο που τον 15ο αιώνα περιγράφηκε από ταξιδιώτες και γεωγράφους σαν ένας συνεχόμενος κήπος.

Τα τελευταία πενήντα χρόνια στη Λιγουρία  έχει γίνει μεγάλη συγκέντρωση βιομηχανικής δραστηριότητας. H μετακίνηση ανθρώπων στα αστικά κέντρα παραγωγής έχει προκαλέσει την εγκατάλειψη της υπαίθρου και έχει ευνοήσει την οικοδομική κερδοσκοπία σε πολλές παράκτιες πόλεις.

Ο πρωταρχικός στόχος, σήμερα, είναι  να επιτραπεί στην περιοχή να επανακτήσει την ιστορική και πολιτιστική ταυτότητά της.  Βασικό σε αυτήν την διαδικασία είναι η αναγνώριση και γνώση του τοπίου της περιοχής και  των ιστορικών κήπων της.

περιτοιχισμEνοι κήποι

Η παρουσία περιτοιχισμένων κήπων σε μια επίπεδη παραθαλάσσια περιοχή της δυτικής Ριβιέρας χρονολογείται από την εποχή του μεσαίωνα. Σε ένα ταξίδι της η βασίλισσα της Πολωνίας  το 1647 στην περιοχή του Σαν Ρέμο  περιγράφει το θαυμασμό της βλέποντας μεγάλους σκαλωτούς κήπους  που περιβάλλονται από τοίχους  μέσα στους οποίους δέντρα λεμονιάς,  φοίνικες , γιασεμιά και  λουλούδια  καλλιεργούνται.

Στο Σαν Ρέμο  το 1565 έγινε  υποχρεωτικό να εσωκλείονται οι κήποι  προκειμένου να προστατευθούν τα δέντρα και τα φυτά από ζημιές από το άλατι και τα βοοειδή και επίσης απαγορεύτηκε η κοπή των φοινίκων και των  εσπεριδοειδών. Έτσι τα φυτά συντηρήθηκαν μέχρι την αρχή του αιώνα όπου η ανάπτυξη του τουρισμού έδωσε τους κήπους   των βιλών και των ξενοδοχείων  άλλη χρήση.

ΚΗΠΟΙ ΕΣΠΕΡΙΔΟΕΙΔΩΝ

Τα εσπεριδοειδή ήταν οι πιο ευδιάκριτες φιγούρες στους κήπους της Λιγουρίας μέχρι τον 14ο αιώνα όπου  σημάδευαν το Σαν Ρέμο μέχρι την δυτική Ριβιέρα και το Νέρβι μέχρι την ανατολική Ριβιέρα. Μαζί με την καλλιέργεια της ελιάς αποτελούσαν έναν αναγνωριστικό στοιχείο  των περιοχών αυτών.

Μελετώντας αγροτική  οικονομία και αγροτική ιστορία, βλέπουμε το ρόλο που έπαιξαν οι Γενοβέζοι ,οι Σισιλιάνοι στην εισαγωγή των λεμονιών, και των νεραντζιών στην Ευρώπη από τους Άραβες που καλλιεργούσαν τεράστιες εκτάσεις στη Ν. Αφρική και την Ισπανία.

Σύμφωνα με τον Giovanni Gallesio,  έναν συγγραφέα, οι Γενοβέζοι έμποροι εισήγαγαν τα πορτοκάλια από τη Συρία πριν τους  Πορτογάλους και ήταν αυτοί που τα διέδωσαν τον 16ο αιώνα. Το κλίμα ευνοεί την καλλιέργεια και παραγωγή πολλών τύπων λεμονιών ( Limon ligusticus, Limon genuensis, Limon sponginus Liguriae verrucosus)  που περιγράφονται από τον Giovanni Battista Ferrari  το 1646.  Πολλά από αυτά προορίζονταν για Γερμανία και Αγγλία, όπως βεβαιώνεται ήδη στο δέκατο τέταρτο αιώνα από τα καταστατικά του Σαν Ρέμο.

Ο Ferrari θεώρησε τους οπωρώνες  εσπεριδοειδών της Λιγουρίας μεγάλης σπουδαιότητας και τα περιέγραψε σαν τη νύμφη  Aρετούσα. που  μετασχημάτισε τον κόλπο της Γένοβας σε έναν "αρωματισμένο ωκεανό" όπου τα αεράκια διέδιδαν  το χαρακτηριστικό γνώρισμα των ανθών της πορτοκαλιάς και λεμονιάς .

Στο Nέρβι. εκτός από τους οπωρώνες εσπεριδοειδών υπήρξε  μια συγκέντρωση φυτωρίων του όπου φυτά και δέντρα  στέλνονταν στο εξωτερικό. Έτσι το δέκατο έβδομο αιώνα έγινε μόδα η  ανάπτυξη των εσπεριδοειδών στα θερμοκήπια πορτοκαλιών. Προς το τέλος του δέκατου όγδοου αιώνα υπήρξε μία μερική εγκατάλειψη  αυτού του τύπου καλλιέργειας εξ αιτίας των επαναλαμβανόμενων χειμερινών παγετών που ήταν μέρος μιας γενικής ψύξης  του κλίματος κατά τη διάρκεια του αιώνα.

Με τον ανταγωνισμό από τις άλλες παραγωγικές περιοχές της Μεσογείου οι αγροτικοί κήποι με εσπεριδοειδή που υπήρχαν από το μεσαίωνα και χαρακτήριζαν την περιοχή της Λιγουρίας εξαφανίστηκαν. ¨Έτσι η παράδοση χρόνων να φυτεύονται ξινά στους κήπους της Λιγουρίας και κατά μήκος των δρόμων εγκαταλείφθηκε.

ΚΗΠΟΙ ΦΟΙΝΙΚΩΝ

Η παρουσία των φοινίκων στην δυτική Ριβιέρα χρονολογείται πολύ πριν το 19ο αιώνα. Ήταν μια ανακάλυψη για τους ταξιδιώτες της βόρειας  Ευρώπης οι καλλιέργειες του Phoenix dactylifera στις πλαγιές των λόφων της Μπορντιγκέρα και του Σαν Ρέμο. Η φήμη αυτής της ακτής με την αφρικανική εμφάνιση περιγράφηκε από ποιητές, βοτανολόγους και  φυσιοδίφες.

Ιστορικά ντοκουμέντα όπως γράφτηκαν  το 1584 επιβεβαιώνουν ότι οι φοίνικες καλλιεργούνταν  για τα φύλλα τους που χρησιμοποιούνταν για διακοσμητικούς λόγους. Τα έστελναν στη Ρώμη, (στο Βατικανό), για το Πάσχα και άλλες θρησκευτικές γιορτές, συνήθεια που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Η εξωτική γοητεία που ασκούσαν οι φοίνικες είχαν αξιοσημείωτη επιρροή σ‘αυτούς τους κήπους στο τέλος του 19ου αιώνα και φτιάχνονταν για τους ξένους τουρίστες που περνούσαν τις χειμερινές τους διακοπές στην Ριβιέρα.

Οι φοίνικες χρησιμοποιήθηκαν σε δημόσια πάρκα, στα νέα τουριστικά κέντρα του Σαν Ρέμο , της Μπορντιγκέρα, και του Ραπάλο, κατά μήκος λεωφόρων για περίπατο, δημιουργώντας έτσι μια πράσινη ζώνη μαζί με τους κήπους των ξενοδοχείων και των βιλών κατά μήκος της ακτής.

Η λεωφόρος των φοινίκων στο Νέρβι σχεδιάστηκε στο τέλος του 19ο αιώνα πίσω από το σιδηροδρομικό σταθμό. Aποτελείται από  σειρές φοινίκων κατ’ εναλλαγή με νεραντζιές και αποτελεί μια περιοχή με μεγάλη κηποτεχνική αξία μόλις μερικά χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης. Ενισχύθηκε επίσης από τον περίπατο δίπλα στην θάλασσα ανάμεσα στα βράχια και τα βοτανικά πάρκα του Gropallo και Grimaldi. Η φύτευση των δέντρων χρηματοδοτήθηκε από μια δημόσια συνδρομή,  σχεδιάστηκε για να αυξήσει τις τιμές ιδιοκτησίας των κομψών βιλών και των κήπων που κατασκευάστηκαν στις πλευρές του που λόγω  της πλούσιας βλάστησης, έδιναν την εντύπωση του παραδείσου, της  ευημερίας , του πλούτου και της υγείας.

BΡAXOKHΠOI

Στο δεύτερο μισό του δέκατου ένατου αιώνα οι κήποι της Riviera  τοποθετήθηκαν σε δύσκολες περιοχές, σε ακρωτήρια και σε απότομους βράχους προκειμένου να εκμεταλλευθούν  πλήρως οι  πανοραμικές απόψεις, χρησιμοποιούν τις τραχιές κλίσεις - για τις οποίες άλλα συνθετικά στοιχεία σκληρά θα ήταν πιο κατάλληλα - στη δημιουργία των κήπων όπου η μεσογειακή βλάστηση υπερισχύει.

Η συνοχή μεταξύ του κήπου και του τοπίου οδήγησε στην εξέλιξη των  βραχόκηπων. Οι φυσικοί απότομοι βράχοι διατηρήθηκαν και παγιώθηκαν με τη φύτευση του lentiscus Pistacia.  Terebintus Pistacia.  Angnstifolia Phillirea, Viburnum tinus. και διάφορα είδη Cistus, Rosmarinus και lavender.

Οι μικροί πανοραμικοί πυργίσκοι και τα πανοραμικά πεζούλια που βλέπουν τη θάλασσα δημιουργήθηκαν γύρω από τις αυθόρμητες ομάδες πεύκων halepensis. Συγχρόνως άλλου τύπου  βραχόκηποι κατασκευάστηκαν στους κήπους Hanbury, όπου οι απότομες κλίσεις με  νότια έκθεση μετασχηματίστηκαν μέσω της τοποθέτησης  μεγάλων βράχων και έτσι  δημιουργήθηκε  μικροκλίμα   κατάλληλο για την καλλιέργεια  των κάκτων αλόες ,αγκαύες, οπούντιες, ευφορβίες, φυτά που μπορούν να αντέξουν την ζέστη και την έλλειψη νερού.

Ο Τhοmας Hanbury και Ludwig Winter ξεκίνησαν την πειραματική καλλιέργεια  φυτών από ξηρές και ημιέρημες ζώνες αποκομίζοντας πολύ σημαντικά αποτελέσματα  που παρείχαν έμπνευση για άλλους κήπους όπως στη βίλα Sommerherg στο Nέρβι (που καταστράφηκε αργότερα), όπου υπήρξε μια ιδιαίτερη συλλογή  κάκτων και παχύφυτων, και το διάσημο εξωτικό κήπο στο Μόντε Κάρλο.

ΕΞΟΤΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ

Στο δεύτερο μισό του δέκατου ένατου αιώνα η Ριβιέρα, μαζί με τη λίμνη Como και τη λίμνη Maggiore, οι  λόφοι της Φλωρεντίας και η ακτή της Αμάλφης, έγιναν ένας από τους αγαπημένους προορισμούς του ευρωπαϊκού τουρισμού.

Βοτανολόγοι  από τη βόρεια  Ευρώπη προσελκύονταν από το ήπιο κλίμα και την ομορφιά του τοπίου και έρχονταν τακτικά να περάσουν το χειμώνα στις ακτές της  Λιγουρίας όπου πιθανά τροπικά είδη και υποτροπικά καλλιεργούνται επιτυχώς στο ύπαιθρο μάλλον  ή στα θερμοκήπια και τους χειμερινούς κήπους. Στα μοντέρνα θέρετρα όπως το Σαν Ρέμο και Rapallo μια προτίμηση για το ελκυστικό εξωτισμό επικράτησε και αυτό μπορεί να φανεί και στους κήπους και στα κτήρια. Τα εξωτικά φυτά που φυτεύτηκαν είτε από μόνα τους είτε σε θεαματικές ομάδες στα παρτέρια  και τα πεζοδρόμια με εκλεκτικό ύφος χαρακτήρισαν τους ιδιωτικούς κήπους και τα δημόσια πάρκα.

Τα εξωτικά φυτά  διαδίδονται πέρα από τα σύνορα των κήπων με αποτέλεσμα να υπάρξει μια ριζική αλλαγή στην παράκτια βλάστηση. Οι  παραδοσιακές φυτεύσεις (άλση ελιών και μεσογειακή βλάστηση)   τροποποιήθηκαν από την παρουσία των ζωηρών χρωμάτων των ακακιών, της Βουκαμβίλιας, του Καλιστήμονα, και άλλων φυτών που εύκολα εγκλιματίστηκαν.

ΚΡΕΜΑΣΤΟΙ ΚΗΠΟΙ

Η απότομη κλίση της γης καθόρισε την εξέλιξη των κρεμαστών κήπων που εσωκλείστηκαν μεταξύ των κτηρίων αλλά με συνέχεια προς το δρόμο.

Το ευνοϊκό κλίμα κατέστησε πιθανό να δημιουργηθούν   ανοικτά κατοικήσιμα διαστήματα που θα μπορούσαν είτε να καλυφθούν είτε να αποκαλυφθούν και που επέτρεψαν τις σύνθετες μετακινήσεις από έναν ανοιχτό χώρο σε άλλο  γύρω από το κεντρικό προαύλιο.

Τον 19ο αιώνα πλήθος οι κήποι της οδού Aurea συγκρίνονται με τους κρεμαστούς κήπους της Βαβυλώνας και μας πληροφορούν για τα φυτά και τα δέντρα που αναπτύσσονταν εκεί, πολλά από τα οποία  έχουν εξαφανιστεί ή έχουν αντικατασταθεί από άλλα  ( νεραντζιές, ροδιές, γιασεμιά, τριανταφυλλιές, μυρτιές) , αρωμάτιζαν τις αυλές και συνόδευαν τον ήχο του νερού  από τις λίμνες και τα σιντριβάνια.

 κείμενο

Κατσογιάννη Σταυρούλα

γεωπόνος - αρχιτέκτων τοπίου