ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ

Πολύ συχνά, θυμάμαι ακόμα και σήμερα την αυλή του σχολείου μου, παρόλο που  έχουν περάσει σχεδόν τριάντα χρόνια από τότε που την άφησα. Τον Σεπτέμβρη όταν επιστρέφαμε από τις καλοκαιρινές διακοπές βρίσκαμε πράσινες μπανάνες που μάταια περιμέναμε να ωριμάσουν, γιατί τις προλάβαιναν τα πορτοκάλια και το κρύο κατά τα τέλη Οκτώβρη. Πριν τα Χριστούγεννα το χώμα κατά μήκος του φράχτη μαύριζε από τις πατημένες ελιές. ακολουθούσε μια περίοδος χειμερίας νάρκης μέχρι την άνοιξη που μας ξυπνούσαν τα ζωηρά χρώματα των τριαντάφυλλων, τα μεθυστικά αρώματα των ξινών ενώ δεν έλειπε ο λαχανόκηπος τον οποίο φρόντιζαν η Πέμπτη και η έκτη τάξη. Την δεκαετία του 70 στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης, οι κοινωνικές συνθήκες, τα εκπαιδευτικά πρότυπα και οι ανάγκες  διέφεραν σε σχέση με το σήμερα.  Τότε το εκπαιδευτικό μας σύστημα στόχευε να μας μάθει τη βιολογία φυτών όπως το κρεμμύδι, το σκόρδο και να μας εξοικειώσει με αγροτικές εργασίες.

Σήμερα η αυλή του σχολείου,  αποτελεί το πιο υποτιμημένο τμήμα του σχολείου. Στην πλειοψηφία τους οι σχολικές αυλές είναι τσιμεντοστρωμένες και ασφαλτοστρωμένες επιφάνειες με κάποιες μπασκέτες ή  τέρματα ποδοσφαίρου σε μιαν άκρη και με ελάχιστη βλάστηση. Τα παιδιά φεύγουν από το σχολείο μετά από έξι χρόνια χωρίς να έχουν αφήσει κανένα ίχνος πίσω τους αλλά και χωρίς να πάρουν μνήμες από την αυλή του σχολείου.

Τμήμα απο τσιμεντοστρωμένη αυλή σχολείου της Αθήνας

 Θα πρέπει να  θεωρήσουμε την αυλή σαν ένα εργαλείο στα χέρια του δασκάλου, μια ακόμα τάξη,  την πιο σημαντική ίσως για να πειραματιστούν τα παιδιά να συνδέσουν τη θεωρία με την πράξη, να χαλαρώσουν κάτω από τον ίσκιο ενός δέντρου, να αναπτύξουν την κοινωνικότητά τους. Η αυλή θα πρέπει να μεταμορφωθεί σε πολυλειτουργικό χώρο  που θα έχει την ικανότητα να  μεταπλάθεται ανάλογα με τις δραστηριότητες και να συνδέεται αμφίδρομα τόσο με το κτήριο του σχολείου όσο και με τη γειτονιά. ανάλογα με τις ανάγκες. Στη σχολική αυλή ο δάσκαλος μπορεί να διδάξει τους μαθητές του διαδραστικά, δίνοντας τους ερεθίσματα όχι μόνο στο μάθημα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης αλλά και σε άλλα μαθήματα. Πρόσφατα ένας δάσκαλος μου εξήγησε με πιο  τρόπο δίδαξε γεωμετρία  κατασκεύαζοντας ένα λαχανόκηπο στην αυλή του σχολείου. 

Τα παιδιά  εκπαιδεύονται να κάνουν ανακύκλωση, να βρίσκουν τρόπους για να εξοικονομούν  ενέργεια, μιλάνε για φυτεμένα δώματα, για κομποστοποίηση, για τη συμβολή του πρασίνου στη ζωή μας, για υγιεινή διατροφή, και δεν έχουν την ευκαιρία να πιάσουν λίγο χώμα στα χέρια τους, να νιώσουν τη πλαστικότητά του, και τη δυναμική του σαν υλικό.

Θα πρέπει να γίνει επαναπροσδιορισμός των αναγκών, των χρήσεων, των λειτουργιών του περιβάλλοντος χώρου του σχολείου. Τα σημερινά παιδιά περισσότερο από ποτέ έχουν ανάγκη να συνδεθούν με φυσικά στοιχεία, να τα παρατηρήσουν, να πάρουν υλικό από αυτά, να ανακαλύψουν την χρηστική αξία ενός φυτού που δίνει καρπούς, αλλά και ενός άλλου που μπορεί να μη δίνει αλλά η σημασία του μπορεί να είναι εξίσου σημαντική.

Οι αυλές των σχολείων πρέπει να ξαναζωντανέψουν, οι νέοι δήμοι πρέπει να το βάλουν στις προτεραιότητές τους τα οφέλη είναι τόσα πολλά και είναι έργο που δεν έχει  κοστος.

Σχολική αυλή σε χωριό με συνθετικό τάπητα

κειμενο- φωτο

Κατσογιάννη Σταυρούλα

γεωπόνος-αρχιτέκτων τοπίου

Από τον Κήπο-εν κινήσει στον Πλανητικό Κήπο

        

Oμιλία με θέμα «από τον εν κινήσει κήπο στον πλανητικό κήπο» έδωσε σήμερα στο Μέγαρο Μουσικής της Αθήνας ο Γάλλος βοτανολόγος  - αρχιτέκτονας τοπίου Gilles Clement. Στην κατάμεστη αίθουσα Δημ. Μητρόπουλου συναντήθηκαν γεωπόνοι, κηποτέχνες, αρχιτέκτονες τοπίου, κηπουροί, αρχιτέκτονες κ.π.α. 

        Ο Gilles Clement όρισε τον κήπο σαν τον τόπο που συναντιούνται ο άνθρωπος και το τοπίο και προσέγγισε το θέμα περισσότερο σαν  γεωπόνος – βοτανολόγος. Μίλησε για διαχείριση τοπίου βάζοντας νέες  οπτικές και πρακτικές για τον κήπο του μέλλοντος.

       Ο εν κινήσει Κήπος απορρέει από την παρατήρηση του Ζιλ Κλεμάν ότι ένα φυσικό τοπίο δεν “παγώνει” ποτέ. Κάποιοι σπόροι φυτρώνουν αυτή την άνοιξη σε ένα κήπο στη νότια Γαλλία και κάποια  άλλα φυτά παίρνουν τη θέση τους την επόμενη άνοιξη. Ένας κήπος δεν μπορεί να είναι στατικός και οφείλουμε να μάθουμε να σεβόμαστε και να αναδεικνύουμε το ταξίδι της φύσης στο χρόνο και τον τόπο.
      Ο Πλανητικός Κήπος αποτέλεσε το θέμα μιας σημαντικής έκθεσης στην Grande Halle de la Villette στο Παρίσι το 1999, όπου ο Ζιλ Κλεμάν παρουσίασε μια ευφυή συνέχεια μεταξύ της φύσης και του πολιτισμού.

Στον  Πλανητικό  Κήπο απεικονίζεται όλος ο πλανήτης σαν ένας κήπος που πρέπει να λειτουργεί με βάση  την οικολογία και τους κανόνες που ορίζει το περιβάλλον.

      Το Τρίτο Τοπίο στο οποίο έγινε εκτενής αναφορά, αποτελείται από το σύνολο των τόπων που έχουν αφεθεί από τον άνθρωπο και αποτελούν καταφύγιο για την ΄χλωρίδα και την πανίδα μιας περιοχής. Το Τρίτο Τοπίο συνιστά τον χώρο που απολαμβάνει το προνόμιο της βιοποικιλότητας. Υπό το πρίσμα αυτό, το Τρίτο Τοπίο εμφανίζεται ως η γενετική αποθήκη του πλανήτη, ο τόπος του μέλλοντος.

      Επισήμανε ότι οι σημερινοί γεωπόνοι, αρχιτέκτονες τοπίου , κηπουροί έχουν επωμισθεί ένα επιπλέον έργο τη διάσωση της βιοποικιλότητας. Θεωρεί ότι όλα τα φυτά έχουν λόγο ύπαρξης και ότι δεν πρέπει να καταστρέφουμε τα φυτά που δεν γνωρίζουμε με το σκεπτικό ότι δεν προσφέρουν τίποτα. Τέλος  πιστεύει ότι  οι κοινωνίες που υποτιμούν τους κηπουρούς τους θα πρέπει να αλλάξουν προσανατολισμό γιατί αλλιώς θα οδηγηθούν σε αδιέξοδα.

Κείμενο-φωτο

Κατσογιάννη Σταυρούλα

Γεωπόνος-Αρχιτεκτων τοπίου

ΦΥΤΕΜΕΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ

Φωτο1. Οι  άγρυπνοι φρουροί  της υγείας μας.

Όταν μιλούσαμε για το  πιο καλό απορρυπαντικό των προηγουμένων δεκαετιών εννοούσαμε μια σκόνη που καθάριζε τους λεκέδες των ρούχων. Σήμερα που η σκόνη και τα αιωρούμενα σωματίδια κατακλύζουν την ατμόσφαιρα της πόλης, το πιο καλό απορρυπαντικό δεν μπορεί να είναι άλλο από τα δέντρα. Τα δέντρα που η ανθρώπινη άγνοια με τις επιλογές της τα έδιωξε από τις ελληνικές πόλεις.

Τα αιωρούμενα σωματίδια  είναι στερεά ή υγρά σωματίδια, πολύ μικρού μεγέθους  που καταφέρνουν να  παραμένουν στον αέρα. Τα σωματίδια των οποίων η διάμετρος είναι ίση ή μεγαλύτερη από 10 μm  παραμένουν στην ατμόσφαιρα για λιγότερο από μία ημέρα, ενώ τα σωματίδια των οποίων η διάμετρος είναι ίση ή μικρότερη του 1 μm μπορεί να παραμένουν αιωρούμενα για εβδομάδες. Τα  σωματίδια των οποίων το μέγεθος είναι ίσο ή μικρότερο των 10 μm είναι γνωστά ως ΡΜ10(Particulate Matter), τα οποία θεωρούνται ως τα πλέον επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία γιατί  μπορούν να διεισδύσουν μέχρι το ανώτερο μέρος της αναπνευστικής οδού και των πνευμόνων.
Σωματίδια με μια διάμετρο μικρότερη των δυόμισι μικρών ονομάζονται ΡΜ2,5 και είναι επικίνδυνα λόγω του ότι διεισδύουν βαθύτερα στους πνεύμονες και βρόγχους.

Κύρια πηγή των αστικών αιωρούμενων σωματιδίων είναι

·         οι καύσεις των οχημάτων, με τα πετρελαιοκίνητα οχήματα να πρωταγωνιστούν και να εκπέμπουν σχεδόν το διπλάσιο αριθμό σωματιδίων από τα βενζινοκίνητα 

·         η οικιακή θέρμανση. Η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για τη θέρμανση των σπιτιών παράγει  αιωρούμενα  σωματίδια στην  ατμόσφαιρα, ακόμα   και το τζάκι  εκτός από ζέστη και θαλπωρή, προσφέρει και ρύπους και μάλιστα απελευθερώνει στην ατμόσφαιρα αιωρούμενα σωματίδια περίπου όσα και το φουγάρο ενός καυστήρα μιας πολυκατοικίας

·          η βιομηχανία. Οι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί, τα διυλιστήρια πετρελαίου, τα εργοστάσια τσιμέντου και η βιομηχανία γυαλιού είναι ενδεικτικά μερικά παραδείγματα

·         μεταφορά σκόνης από κοντινές οικοδομικές δραστηριότητες, αλλά και  από  μεγάλες αποστάσεις κυρίως περιοχές ερήμων.

·         Μεγάλο πρόβλημα ρύπανσης της ατμόσφαιρας επίσης  είναι  τα σωματίδια που  μεταφέρονται και αιωρούνται  από τις καμμένες εκτάσεις.

 Η επικινδυνότητα των σωματιδίων για την ανθρώπινη υγεία εξαρτάται από το μεγεθός τους και από τη χημική σύσταση τους. Η ρινική κοιλότητα είναι ικανή να συγκρατεί σωματίδια με διάμετρο μεγαλύτερη των 10 μm, ενώ σωματίδια μικρότερα αυτών εισχωρούν στο αναπνευστικό σύστημα.

Ιδιαίτερα επιρρεπείς είναι οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά και τα άτομα με αναπνευστικά προβλήματα. H μακροχρόνια εισπνοή σωματιδίων προκαλεί πνευμονοκονιάσεις, άσθμα καρδιοαγγειακές παθήσεις, καρκινογένεση, ενώ υπολογίζεται ότι ευθύνονται για 370,000 πρόωρους θανάτους το χρόνο στην Ευρώπη των 15, σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος.

Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας παρουσιάζεται υψηλότερη συγκέντρωση από το επιτρεπτό όριο, των αιωρούμενων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα τόσο σε καθημερινή όσο και σε ετήσια βάση.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία σύμφωνα με την οδηγία 1999/30/ΕΚ ορίζει ότι ο ετήσιος όρος των PM10 δε θα πρέπει να υπερβαίνει τα 40 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα και η να μην υπερβαίνει τα 50 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο περισσότερες από 35 ημέρες το χρόνο. Στην Αθήνα μέχρι το τέλος Nοεμβρίου τα αιωρούμενα σωματίδια  υπερέβησαν τα όρια που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση 138 φορές.

Για την βελτίωση και την εξυγίανση της ατμόσφαιρας θα μπορούσαν να παρθούν πολλά μέτρα σε πολιτικό αλλά και προσωπικό επίπεδο όπως η  χρήση εναλλακτικών καυσίμων στα οχήματα (biodiesel, φυσικό αέριο), η επέκταση του φυσικού αερίου στους καυστήρες οικιακής θέρμανσης, οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας και η χρήση βελτιωμένων φίλτρων στις βιομηχανίες. Τα μέτρα αυτά  μπορούν να αποφέρουν αποτελέσματα για κάποιο διάστημα μέχρι κάποια πολιτική απόφαση να ανατρέψει πάλι τις ισορροπίες. Από την άλλη αν ανατρέξουμε σε σταθερές και δοκιμασμένες αξίες όπως την φύτευση και την επέκταση χώρων πρασίνου είναι σίγουρο ότι δημιουργούμε υπόβαθρο για την αντιμετώπιση της ρύπανσης.

O ρόλος των φυτών στην κατακράτηση των σωματιδίων

Όλα τα φυτά  έχουν την ικανότητα να απομακρύνουν τη σκόνη και την μόλυνση από τον αέρα. Μερικά φυτά το κάνουν καλύτερα από κάποια άλλα. Δεν έχει σημασία που βρίσκονται τα φυτά, στην πόλη, στην εξοχή, μέσα στο γραφείο ή στο σπίτι. Τα δένδρα με τα φύλλα τους  καταφέρνουν να φιλτράρουν την ατμόσφαιρα.   Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι η παρουσία των δέντρων σε μια πόλη μπορεί να μειώσει τη μέγιστη συγκέντρωση όζοντος κατά 8 %. Έρευνες που πραγματοποιήθηκαν σε  αστική περιοχή της Αγγλίας (West Midlands)   πιστοποιούν  ότι ο διπλασιασμός του ποσοστού των δένδρων  γλίτωσε  το χρόνο, 140 ανθρώπους από το θάνατο κι αυτό γιατί περισσότερα δένδρα σημαίνει λιγότερα σωματίδια.

Η κατακράτηση των αιωρούμενων σωματιδίων από τα φυτά γίνεται από τα φύλλα τους με τέτοιο τρόπο , ώστε να είναι δύσκολη η επαναφορά τους στην ατμόσφαιρα με την επίδραση του ανέμου και αυτό οφείλεται στην γεμάτη μικροτριχίδια  επιφάνεια των φύλλων.

Τα αειθαλή δέντρα απομακρύνουν από τον αέρα πιο πολλά σωματίδια, ακολουθούν τα κωνοφόρα και τέλος τα φυλλοβόλα (“trees, relief for the city”, 2008). Τα αειθαλή δέντρα κατακρατούν σωματίδια όλο τον χρόνο ενώ τα κωνοφόρα θεωρούνται  ιδανικά στην αιχμαλώτιση των σωματιδίων λόγω της βελόνας και του αιχμηρού φυλλώματος τους.  Από τα φυλοβόλλα δένδρα αυτά που διαθέτουν  χοντρά κολλώδη φύλλα είναι αυτά που συγκρατούν καλύτερα τα σωματίδια. Τα σωματίδια πρέπει να έρθουν κοντά στα φύλλα για να προσελκυσθούν  ηλεκτροστατικά. Επίσης η διαπνοή αυξάνει την υγρασία  βοηθώντας έτσι την καθίζηση των αερομεταφερόμενων σωματιδίων.

Εκτός από τις βελόνες και τα κλαδιά και οι βραχίονες κατακρατούν σωματίδια. Τα σωματίδια δεν προχωράνε στο εσωτερικό των φύλλων και παραμένουν στην εξωτερική πλευρά του δένδρου. Δεν έχει σημασία αν τα φύλλα του δέντρου είναι ζωντανά ή ξερά ,όταν έρχονται σε επαφή με τον μολυσμένο αέρα.  Όσο προχωράει ο καιρός τα φύλλα συγκρατούν  όλο και περισσότερα σωματίδια. Ένα μέτριο δένδρο στην πόλη μπορεί να αιχμαλωτίσει περίπου 100 γραμμάρια σωματίδια ενώ ένα μεγάλο δένδρο μέχρι και 1400 γραμμάρια. Μερικά από τα κατακρατημένα σωματίδια παραμένουν στα φύλλα  όταν φυσάει πολύ δυνατός άνεμος ή όταν βρέχει, ενώ άλλα πέφτουν στο έδαφος από όπου είτε απομακρύνονται προς τα φρεάτια μαζί με το νερό  που απορρέει  είτε παραμένουν στο έδαφος.

Σημαντικότατος παράγοντας στο ποσοστό επιτυχίας συγκράτησης των σωματιδίων είναι και το εμβαδόν της φυλλικής επιφάνειας. Ένα μεγάλο πεύκο φτάνει να έχει 10-12 στρέμματα  ενώ ένας θάμνος πρασιάς πάνω από 2τ.μ. και αυτό συμβαίνει γιατί η φυλλική επιφάνεια αναπτύσσεται πολυδιάστατα.  Ένα πενταόροφο κτήριο με όψη 100μέτρων έχει επιφάνεια περίπου 3στρέμματα ενώ αν εμπρός τοποθετηθεί μία δεντροστοιχία με πρασιά θάμνων  η επιφάνεια συγκράτησης αιωρούμενων είναι πάνω από 200 στρέμματα. Ένας  δρόμος με την παραπάνω φύτευση (δεντροστοιχία, πρασιά) μπορεί να κατακρατήσει το 50% των παραγόμενων αιωρούμενων σωματιδίωνΕκτός από τα δένδρα και τους θάμνους συνεισφέρουν στην κατακράτηση των σωματιδίων και τα αναρριχητικά  φυτά και τα φυτεμένα δώματα.  Σε κάθε τετραγωνικό μέτρο τοίχου ο κισσός αναπτύσσει  3 με 8 τετραγωνικά μέτρα  φύλλα. Επιπλέον το φυτό αυτό είναι πράσινο  και  λειτουργεί  σαν φίλτρο όλο το χρόνο.  Δίπλα από μια πηγή ρύπανσης είναι καλύτερο η φύτευση να είναι γραμμική γιατί έτσι  φιλτράρεται καλύτερα ο αέρας, προσφέροντας στους αν­θρώπους των πόλεων μια ασπίδα κατά των ρύπων.

 Πρέπει, όμως, να γνωρίζουμε ότι τη λειτουργία αυτή τα φυτά την κάνουν με αυτοθυσία, γιατί  υποφέρουν και αυτά από τη ρύπανση όπως και οι άνθρωποι. Η αι­θάλη (κάπνα) που κάθεται πάνω στα φύλλα, μαυρίζει την επιφάνεια τους, μειώνει την απόδοση της φωτοσύνθεσης και εμποδίζει την ανα­πνοή των φύλλων. Στην κάπνα αυτή προσκολλάται και η σκόνη της πό­λης αυξάνοντας το πρόβλημα. Εκτός από την κάπνα που μηχανικά ενο­χλεί τα φυτά, υπάρχουν και οι φωτοχημικοί ρύποι του "νέφους"  των μεγάλων πόλεων, που εισέρχονται από τα στομάτια των φύλλων και δηλητηριάζουν τα φυτικά κύτταρα, άλλοτε με εμ­φανή συμπτώματα τοξικότητας και άλλοτε όχι.

Φωτο 2. Ανάσα ζωής  για τον άνθρωπο της πόλης, τα  δέντρα

Είναι εγκληματικό να μην φυτεύονται δέντρα στην περίφραξη σχολείων, νοσοκομείων, αθλητικών χώρων που γειτνιάζουν με  οδικές αρτηρίες. Θα πρέπει να δημιουργηθούν  πράσινες διαδρομές, επιμήκη πάρκα (περίπατοι που είναι καλυμμένοι από διπλές - όπου είναι δυνατό- δενδροστοιχίες) δημιουργώντας πορείες με φύτευση δένδρων κατά μήκος πεζοδρόμων, πεζοδρομίων, ρεμάτων ή σιδηροδρομικών γραμμών που διασχίζουν την πόλη, να μεταμορφωθούν σε  εστίες πρασίνου οι σχολικές αυλές, οι δημοτικοί αθλητικοί χώροι, οι βρεφονηπιακοί σταθμοί, οι παιδικές χαρές αλλά και οι ελεύθεροι χώροι δημόσιων και δημοτικών κτιρίων.

Φωτο 3. Λεωφόρος Συγγρού, 2010 μ.Χ. Σε λίγα χρόνια δεν θα υπάρχουν ούτε οι φοίνικες στην κεντρική νησίδα λόγω εγκατάλειψής τους στη προσβολή από το ρυγχοφόρο.

Κατά την κυκλοφορία των οχημάτων σημειώνεται επαναιώρηση των καθιζόμενων σωματιδίων και επαναφορά τους στην ατμόσφαιρα. Φύτευση στο πεζοδρόμιο της λεωφόρου, στο πεζοδρόμιο του παράδρομου και στην κεντρική νησίδα της λεωφόρου σημαίνει ότι  πέντε γραμμές δεντροστοιχιών ξεδιπλώνονται από την αρχή ως το τέλος της λεωφόρου αλλάζοντας τα δεδομένα.

Στόχος δεν είναι να φυτέψουμε δέντρα σε όλες τις άδειες τρύπες των πεζοδρομίων αλλά να ανοίξουμε όσες τρύπες χρειάζεται για να ανατρέψουμε την υπάρχουσα κατάσταση, προσέχοντας να γίνουν σωστές επιλογές για το είδος του δέντρου. Η επιλογή του κατάλληλου είδους είναι πολυσύνθετος παράγοντας που πρέπει να ανατίθεται στους ειδικούς επιστήμονες γεωπόνους, δασολόγους.

Η ζωή του ανθρώπου είναι στενά συνδεδεμένη με το δέντρο και η ύπαρξη του δέντρου μέσα στην πόλη είναι βιολογική ανάγκη και όχι μόνο αισθητική. Σήμερα στις πόλεις οι ελεύθεροι χώροι για δεντροφύτευση δεν είναι πολλοί,  ο αριθμός των δέντρων που μπορούν να φυτευτούν πρέπει να αυξηθεί αξιοποιώντας ανεκμετάλλευτους  χώρους. Όταν τα δέντρα πάρουν τη θέση που τους αξίζει στη καθημερινή ζωή μας τότε  και αυτά με τη σειρά τους θα καταφέρουν να μας   ανταποδώσουν το καλό.

Κείμενο- Φωτο

Κατσογιάννη Σταυρούλα

Γεωπόνος-αρχιτέκτων τοπίου Msc

Το παραπάνω άρθρο έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό http://www.greekarchitects.gr/

Βιβλιογραφία

“Trees relief for the city”. Ir.J.A. Hiemstra, Ir.E. Schoenmaker-van der Biji, A.E.G. Tonneijck

 «Δασοκομία πόλεων»  Ντάφης Σπύρος

 «Αιωρούμενα σωματίδια. Ένα μεγάλο πρόβλημα των αστικών κέντρων» Παναγιώτης Τσώνης

«Αιωρούμενα σωματίδια» Τάτσης Κων/νος

ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΑΝΥΔΡΟ ΚΗΠΟ

Αυτό το βιβλίο καταφέρνει να  αναδείξει το πιο ταπεινό φυτό σε πρωταγωνιστή ενός  ξηροφυτικού κήπου. Ένα βιβλίο που μας κάνει περήφανους και ξεχωριστούς για τους φρυγανότοπους της χώρας μας. Θεωρώ ότι είναι ένας πολύ χρήσιμος οδηγός που μπορεί να βοηθήσει τον αρχιτέκτονα τοπίου, τον γεωπόνο, τον ερασιτέχνη να ξεφύγει από τη πεπατημένη και να επιλέξει να χρησιμοποιήσει φυτά αγνοημένα. Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη.

Στο πρώτο μέρος που για μένα τουλάχιστον ήταν και το πιο ενδιαφέρον, αναλύονται οι μηχανισμοί και οι λειτουργίες που αναπτύσσουν κάποια φυτά για να επιβιώσουν κάτω από συνθήκες ξηρασίας. Παράδειγμα η  Euphorbia resinifera ‘οπου οι έντονες κατακόρυφες ραβδώσεις σκιάζουν μεγάλη επιφάνεια των βλαστών κατά τη διάρκεια της μέρας με αποτέλεσμα να μην χάνει υγρασία αλλά και η Euphorbia acanthothamnos,  η οποία χάνει το φύλλωμά της για να μπορέσει να ανταπεξέλθει το καλοκαίρι.

Στο δεύτερο μέρος αναπτύσσονται καλλιεργητικές τεχνικές και φροντίδες για τον άνυδρο κήπο, όπως το σωστό πότισμα, η μεταφύτευση και τα μυστικά της, η εδαφοκάλυψη και ο ρόλος της, γιατί όπως πιστεύει και ο συγγραφέας αντιγράφοντας τους θαμνότοπους με ποικιλία φυτών μπορούμε να αποφύγουμε το πρόβλημα των ζιζανίων και τον ανταγωνισμό τους.

Στο τρίτο μέρος περιγράφονται ξηροφυτικά φυτά, μερικά από αυτά είναι φυτά της  ελληνικής χλωρίδας, όπως ο άκανθας που έχει αντίστροφο βιολογικό κύκλο από όλα  τα άλλα γνωστά φυτά, δηλαδή το καλοκαίρι πέφτει σε νάρκη ενώ το χειμώνα αναπτύσσει το πλούσιο φύλλωμά του. Επίσης  η λεβαντίνη, το δεντρολίβανο, ο κίστος, η αφάνα, ο φλόμος, το σπάρτο, ο στάχυς, η σάλβια, ο ασφόδελος,  είναι μερικά από αυτά. Ο τόπος μας φαίνεται τελικά ότι δεν είναι φτωχός, άγονος και ξερός, όπως πιστεύαμε πριν μερικά χρόνια αλλά διαθέτει μια από τις πιο  πλούσιες χλωρίδες με τουλάχιστον  700 ενδημικά είδη.

Κατσογιάννη Σταυρούλα
γεωπόνος-αρχιτέκτων τοπίου

ΦΥΣΙΚΗ ΕΔΑΦΟΚΑΛΥΨΗ

Το παρακάτω άρθρο έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό http://www.greekarchitects.gr/

H  Αθήνα, πόλη που τα  τελευταία χρόνια έρχεται αντιμέτωπη με το φαινόμενο της θερμικής νησίδας, κατακλύζεται από πλακοστρωμένες επιφάνειες, ασφαλτοστρωμένους δρόμους, πλάκες και κυβόλιθους πακτωμένους στο σκυρόδεμα. Αν σκεφτεί κανείς ότι οι χώροι αυτοί δεν σκιάζονται στην πλειοψηφία τους, καταλαβαίνει ότι τα υλικά πλακόστρωσης από τη μία αντανακλούν το φως και από την άλλη απορροφούν και συσσωρεύουν θερμότητα την οποία αποδίδουν στο περιβάλλον τις νυχτερινές ώρες.

Το βρόχινο νερό  που θα μπορούσε να εμπλουτίζει τον υδροφόρο ορίζοντα της αττικής γης οδηγείται στις αποχετεύσεις και καταλήγει στη θάλασσα φορτίζοντας το αποχετευτικό δίκτυο και δημιουργώντας πλημμυρικά φαινόμενα μέσα στην πόλη. Εκατό τετραγωνικά πλακόστρωσης «παράγουν» ένα κυβικό νερού που φτάνει στην  αποχέτευση μετά από  μία βροχούλα των 10mm.      

 Το έδαφος παύει να είναι ένα ζωντανό οικοσύστημα, συμπιέζεται και δημιουργούνται κακές συνθήκες ανάπτυξης των φυτών.

Φωτο1. Βραβείο από τον ASLA για την μεταμόρφωση μιας τσιμεντοστρωμένης αυλής όπου χαράχτηκε με κομπρεσέρ  το μπετό και δημιουργήθηκαν φυτεύσιμες επιφάνειες

Η βιοκλιματική συμπεριφορά των υλικών εξαρτάται από το χρώμα, την υφή, τη σύνθεση του υλικού, την αρμολόγησή τους και τη δυνατότητα που δίνουν για φυσική απορροή των νερών. Ανοιχτόχρωμα δάπεδα με λεία επιφάνεια αντανακλούν το φως και δημιουργούν μη ευχάριστες συνθήκες ενώ οι σκούρες επιφάνειες αποθηκεύουν  θερμική ενέργεια. Η καλύτερη επιλογή είναι καταρχήν να πλακοστρωθούν οι επιφάνειες που είναι απαραίτητο και από κει και πέρα να επιλεγούν φυσικά υλικά όπως σταθεροποιημένο χώμα, χαλίκι, βότσαλο, κυβόλιθος που τοποθετούνται χωρίς στερέωση επάνω σε καλά συμπυκνωμένη στρώση αδρανών κατάλληλης κοκκομετρίας. Αυτές οι επιλογές διευκολύνουν την εγκατάσταση αλλά και τις αλλαγές στα υπόγεια δίκτυα κοινής ωφέλειας.

Οι τραχιές, φυσικές, ανοιχτόχρωμες επιφάνειες, που τοποθετούνται σε υπόβαση που διευκολύνει την  απορρόφηση των νερών, μαζί με κατάλληλες φυτεύσεις θα δημιουργήσουν καλύτερες  συνθήκες στις πόλεις. Η αλήθεια είναι ότι από τους κατοίκους των πόλεων λείπει η επαφή με το χώμα και αυτό έχει τις προεκτάσεις  στη ψυχολογία τους γιατί το χώμα συμβολίζει και είναι η ίδια η γονιμότητα και το μέσο δημιουργικής παρέμβασης του ανθρώπου  στη φύση.

Κριτήρια επιλογής του κατάλληλου υλικού για το δάπεδο εκτός από το κλίμα είναι: 

Η χρήση της πλακοστρωμένης επιφάνειας και η συσχέτιση της με την αντοχή των υλικών

Η Ασφάλεια που προσφέρει στον περιπατητή το δάπεδο

Η Εντοπιότητα των υλικών κατασκευής

Το Κόστος κατασκευής και συντήρησης

Το Ύφος και η ενοποίηση του περιβάλλοντα χώρου τόσο με το οίκημα όσο με το ευρύτερο περιβάλλον

Πληθώρα φυσικών υλικών  κυκλοφορούν στην αγορά όπως χαλίκι, ψηφίδα, βότσαλο, ξύλο, μάρμαρο, γρανίτης, φυσικός κυβόλιθος, σχιστόλιθοι, κεραμικά, σταθεροποιημένο χώμα, που αν συνδυαστούν κατάλληλα εξασφαλίζουν  λειτουργικότητα και  αισθητική.

Το δάπεδο δεν θα πρέπει να  κυριαρχεί στο χώρο και να  ανταγωνίζεται άλλα στοιχεία του τοπίου αλλά να εντάσσεται μέσα σε αυτό προσφέροντας αρμονία. Μπορεί να πετύχουμε την ζητούμενη φυσικότητα σε ένα αστικό τοπίο αφήνοντας τη βλάστηση να εισχωρεί στο δάπεδο.

Φωτο 2. Έπαινος στο πρόσφατο διαγωνισμό για την ανάπλαση της πλατείας θεάτρου. Λευκό δάπεδο που δημιουργεί δυσφορία στον περιπατητή λόγω ανάκλασης του φωτός. Φανερή η απουσία πρασίνου.

Η ανάπλαση και η διαμόρφωση  ελεύθερων χώρων, πλατειών, πεζόδρομων κλπ είναι πλέον γνωστό ότι δεν είναι αντικείμενο εργασίας μόνο μιας συγκεκριμένης επιστημονικής ομάδας αλλά διεπιστημονική. Το αποτέλεσμα είναι μονοδιάστατο όταν οργανώνονται διαγωνισμοί για την ανάπλαση χώρων που απευθύνονται  σε αρχιτεκτονικά γραφεία, δίνοντας τους την ευχέρεια, αν θέλουν να εντάξουν στην ομάδα κάποια άλλη ειδικότητα και να αξιολογούνται οι προτάσεις αυτές από επιτροπές που  αποτελούνται αποκλειστικά από αρχιτέκτονες. Οι προτάσεις των διαγωνιζομένων πρέπει να αφορούν  τους κατοίκους αυτής της πόλης, να υπηρετούν τις ανάγκες τους για να αγκαλιάζονται από αυτούς και να αποκτούν χρήσεις αλλιώς οι χώροι  θα οδηγούνται  στην υποβάθμιση.

Καλύτερες συνθήκες ζωής για τον άνθρωπο μέσα στις πόλεις σημαίνει αλλαγή σκεπτικού και προτεραιοτήτων εφαρμόζοντας πιο απλές και φυσικές ιδέες που κοστίζουν λιγότερο σε όλα τα επίπεδα.

Φωτο3. Πολυσύχναστο χωμάτινο μονοπάτι στο κέντρο της Μόσχας που ενώνει το πανεπιστήμιο Λεμονόσοφ  με τον πλησιέστερο σταθμό μετρό.

Φωτο1 Tom Fox

Φωτο2  greek architects

Κείμενο- Φωτο3

Κατσογιάννη Σταυρούλα

γεωπόνος – αρχιτέκτων τοπίου Msc

ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΑΡΑ ΠΡΟΣ ΜΙΜΗΣΗ

Mια ξερή βελανιδιά,  δέκα δέντρα, μερικοί θάμνοι και βράχοι μετατρέπουν μια παλιά παιδική χαρά σε αληθινό χώρο παιχνιδιού.  Από το ξύλο της βελανιδιάς φτιάχνεται ένα καμπύλο παγκάκι για τους γονείς, ένα ξύλινο αυτοκίνητο, πατήματα σε διάφορα ύψη και μεγέθη.

Οι βράχοι βρίσκονται στο κέντρο μιας κυκλικής επιφάνειας και προσελκύουν τα παιδιά να αναρριχηθούν ενώ δυο αμμοδόχοι συμπληρώνουν την αναζήτηση των παιδιών στο χώρο. Το δάπεδο καλύπτεται από θρυματισμένο ξύλο βελανιδιάς, σταθεροποιημένο χώμα και χλοοτάπητα.

Αν και το κόστος κατασκευής αυτής της παιδικής χαράς είναι μικρό, σε σύγκριση με τις προκατασκευασμένες,  το κέρδος είναι μεγάλο. Γιατί πέρα από την δυνατότητα για περιβαλλοντική εκπαίδευση που προσφέρει η επαφή των παιδιών με τα φυσικά στοιχεία,  φυτά, χώμα, νερό, αέρας, παρατήρηση εντόμων, πουλιών που προσελκύονται,  επιτυγχάνονται πολύ πιο εύκολα εκπαιδευτικοί στόχοι,  όπως της ανάπτυξης και απόκτησης δεξιοτήτων, της διαμόρφωσης  συμπεριφοράς και γενικά στη διαδικασία ωρίμανσης του παιδιού.

Κείμενο

Κατσογιάννη Σταυρούλα

γεωπόνος – αρχιτέκτων τοπίου Msc

Φωτο: http//playgrounddesigns.blogspot.com  

ΕΝΑ ΠΑΡΚΟ ΚΑΤΑΦΕΡΝΕΙ ΝΑ ΠΑΥΣΕΙ ΤΗ ΛΥΠΗ

Παυσίλυπο, ένα άλσος που συνεχίζει να μοιράζει χαμόγελα πάνω από 110 χρόνια, στους κατοίκους της Καρδίτσας. Ήταν το πρώτο  πάρκο που απέκτησε η Καρδίτσα, είκοσι μόλις χρόνια μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος.

Ο χώρος του Παυσίλυπου, έκτασης 165 στρεμμάτων, αρχικά ήταν χέρσος με ένα μικρό ποταμάκι, και  μικρά χαντάκια που μάζευαν λύματα και λάσπες. Σ’ αυτόν τον χώρο γινόταν τότε η εβδομαδιαία ζωαγορά και οι ετήσιες εμποροπανηγύρεις στις 21 Μαΐου εορτή των  Κωνσταντίνου και Ελένης και στα τέλη Οκτωβρίου γιορτή του Αγίου Δημητρίου που είχαν διάρκεια 8 ημερών. Το Παυσίλυπο, απέχει  από την κεντρική πλατεία  ελάχιστα και το σχεδίασε το 1900 ο μηχανικός Γεώργιος Φώσκολος που έφερε τότε ο δήμαρχος Στέργιος  Λάππας. Αρχικά, τα δένδρα κάλυπταν το τμήμα βόρεια του σημερινού πεζοδρόμου Τερτίπη, ενώ το νότιο τμήμα (σημερινή πλατεία Πλαστήρα) καταλάμβανε ο ανθόκηπος, με το κομψό λευκό καφενεδάκι με τα δύο κιόσκια, εικόνα που συναντάμε σε πολλές καρτ- ποστάλ του Μεσοπολέμου. Φυτεύτηκαν  δέντρα όπως: ακακίες, πεύκα, πλάτανοι, φιλύρες κ.λ.π. ενώ νότια της οδού Λαρίσης σχεδιάστηκε  ανθώνας εξαιρετικής ομορφιάς. με λουλούδια σε διάφορα σχέδια  όπως γεράνια, γαριφαλιές, μαντζουράνες, σκυλάκια, μπιγκόνιες, τριανταφυλλιές σε διάφορα χρώματα, καθώς και πολλά αναρριχώμενα φυτά όπως αγιόκλημα που είχαν δημιουργούσαν ανά διαστήματα πανέμορφες αψίδες. Στο νότιο μέρος του ανθώνα υπήρχε ένα περίπτερο που στο επάνω μέρος της εισόδου μπορούσε να διαβάσει κανείς την επιγραφή «ΠΑΥΣΙΛΥΠΟ», αυτό έγινε το 1901. Ο τότε  δήμαρχος έδωσε το όνομα αυτό από το αρχαίο ρήμα «παύω» και το ουσιαστικό «λύπη» που σημαίνει καταπραΰνω την λύπη.

Στο χώρο αυτό φιλοξενούνταν μέχρι το '40 όλα τα καλλιτεχνικά γεγονότα της πόλης. Από τις συναυλίες της Φιλαρμονικής και τις κινηματογραφικές προβολές μέχρι τις παραστάσεις του θεάτρου και του καραγκιόζη. Το πάρκο συνδέθηκε με σημαντικά γεγονότα της πνευματικής και οικονομικής ζωής, Το σημερινό αναψυκτήριο κτίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του '50, όταν ο ανθόκηπος μετατράπηκε σε ασφαλτοστρωμένη πλατεία.

Την ίδια εποχή τοποθετήθηκαν η προτομή του πρωθυπουργού Ν. Πλαστήρα και τέσσερα αγάλματα μουσών που μεταφέρθηκαν από την πλατεία Ομονοίας των Αθηνών, τα οποία σήμερα βρίσκονται στην κεντρική πλατεία.

Η ανάπλαση του Παυσίλυπου, στη δεκαετία του '90, βασίστηκε σε μελέτη βραβευμένη σε πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό του 1984 και είχε στόχο τη μετατροπή του σε σύγχρονο αστικό πάρκο.

 www.xtes.gr/index

http://www.karditsanews.gr/?p=9447